Kuchnia Pięciu Przemian ma swoje korzenie w tradycyjnej medycynie chińskiej i koncepcji Pięciu Żywiołów, która daje nam wskazówki dotyczące między innymi sposobów umiejętnego dobierania pokarmów i przygotowywania posiłków zgodnie z indywidualnymi potrzebami.

Czym właściwie jest Pięć Żywiołów?

Koncepcja Pięciu Przemian zakłada, że wszystkie zjawiska podporządkowane są cyklowi Pięciu Przemian - Drzewo ożywia Ogień, ciepło Ognia budzi Ziemię do życia, z Ziemi pozyskuje się Metal, Metal ożywia Wodę, a Woda karmi Drzewo. Następujące po sobie przemiany to nic innego, jak cykl życia - odpowiadają im pory roku, pory dnia, a także życie ludzkie, które dzieli się 5 etapów: człowiek rodzi się w przemianie Drzewa, dorasta w żywiole Ognia, okres dojrzałości i rozsądku przebywa w przemianie Ziemi, by później przez przemianę Metalu dotrzeć do żywiołu Wody, czyli starości.

W każdej z tych faz człowiek ma inne potrzeby, które musi odpowiednio zaspokajać - temu służy również odżywianie. Żywiołom przypisane są smaki: kwaśny należy do przemiany Drzewa, gorzki to żywioł Ognia, słodki należy do przemiany Ziemi, ostry - Metalu, a słony to przemiana Wody. Do każdej z przemian przypisane są również grupy narządów - dzięki temu przyporządkowaniu dokładnie wiadomo co należy jeść, gdy dręczą nas konkretne przypadłości.

Ożywia nas energia

Aby zrozumieć, na czym polega gotowanie według tej koncepcji, należy znać podstawy medycyny chińskiej. Choć dla społeczeństw zachodnich może wydawać się ona skomplikowana, jej zasady są dość proste. Znany również nam czarno-biały znak jin-jang jest również ilustracją podstawowej zasady medycyny chińskiej - głosi ona, że życie opiera się na dwóch składnikach: substancji i energii; czyli właśnie jin i jang. Jin to substancja, czyli ciało, jego płyny ustrojowe, tkanki i mięśnie; a jang to energia, która to ciało ożywia - określa się ją też jako Chi. Jin i jang muszą być ze sobą w równowadze - każdy inny stan oznacza chorobę. W praktyce więc, by nie dopuścić do choroby, musimy dbać o odpowiedni poziom jin, czyli krwi i soków, oraz ang, czyli energii.

Organizm czerpie energię z dwóch źródeł: Chi przedurodzeniowego, z którym przychodzimy na świat i które wyznacza długość naszego życia oraz Chi pourodzeniowego, które możemy odbudowywać. Każdego dnia nasz organizm potrzebuje pewnej ilości Chi - jeśli nie dostarczamy jej, czerpie on energię z Chi przedurodzeniowego, którego nie możemy odbudować, a gdy ono się skończy - człowiek umiera. Jeśli jednak wiemy, jak dostarczyć organizmowi odpowiednią ilość energii, nie korzysta on z przedurodzeniowego Chi, a tym samym wydłuża się nasze życie. Chi dostarczać organizmowi możemy na kilka sposobów - poprzez ćwiczenia zdrowotne, takie jak Tai-Chi, poprzez medytację; ale nade wszystko przez dbałość o odpowiednie odżywianie. Powinniśmy wiedzieć, jakie produkty są dla nas korzystne, a których należy unikać.

Zimne produkty ochłodzą nas w upały

W kuchni Pięciu Przemian produkty dzieli się na pięć kategorii: gorące, ciepłe, neutralne, odświeżające i zimne. Produkty gorące to między innymi pieprz, gałka muszkatołowa, baranina i alkohole wysokoprocentowe - mają one właściwości silnie rozgrzewające. Produkty gorące wzmacniają Chi, ale nie należy jednak spożywać ich zbyt wiele, gdyż grozi to "wysuszeniem" płynów ustrojowych.

Ciepłe pokarmy, takie jak czosnek, cebula, kawa i czerwone wino, wzmagają aktywność organizmu, a tym samym rozgrzewają go. Są korzystne szczególnie dla osób prowadzących siedzący tryb życia i tych, które wciąż marzną. Jednak spożywane w nadmiarze powodują uczucie napięcia wewnętrznego, niepokoju i drażliwości.

Najkorzystniejsze są pokarmy neutralne, które budują Chi i zapewniają organizmowi wszystko, czego potrzebuje. Należą do nich zboża, warzywa zawierające skrobię, rośliny strączkowe i wołowina - człowiek przez długi czas mógłby odżywiać się właściwie tylko tymi produktami i cieszyłby się doskonałym zdrowiem.

Produkty odświeżające to przede wszystkim zielone warzywa i owoce, które pomagają w produkcji krwi. Najlepsze dla nas są owoce i warzywa naszej strefy klimatycznej - należy unikać owoców egzotycznych. Zapomnijmy o pomarańczach, pożegnajmy się ze smakiem bananów, według teorii Pięciu Przemian te produkty są dla zdecydowanie niekorzystne.

Produkty zimne chronią nas przed gorącem, wydawałoby się więc, że są idealne na upały. Faktycznie, dobrze jest je spożywać w gorące dni, należy jednak wybierać rozsądne ilości, gdyż - tak jak produkty odświeżające - powodują niedobór Chi. Należą do nich: pomidory, ogórki, herbaty ziołowe, algi, woda mineralna i sól.