Infekcje grzybicze jamy ustnej i gardła - kompleksowy przewodnik diagnostyczny i terapeutyczny

Grzybicze zapalenie gardła i jamy ustnej, czyli kandydoza, to powierzchowna infekcja błon śluzowych wywoływana najczęściej przez drożdżaki Candida albicans. Mogą one naturalnie występować w jamie ustnej i zwykle nie powodują objawów. Do rozwoju choroby dochodzi dopiero wówczas, gdy zostaje zaburzona równowaga między mikroorganizmami a mechanizmami obronnymi organizmu. Do czynników sprzyjających kandydozie należy antybiotykoterapia, stosowanie wziewnych glikokortykosteroidów czy stany obniżonej odporności.

Zakażenie ma zwykle charakter miejscowy, jednak nawracające lub utrzymujące się zmiany mogą wymagać pogłębionej diagnostyki^[1].

Rozpoznanie grzybiczego podłoża zmian w obrębie jamy ustnej i gardła w pierwszej kolejności polega na dokładnej ocenie objawów i obrazu klinicznego zmian.

Grzybica jamy ustnej najczęściej manifestuje się obecnością białawych nalotów na błonie śluzowej policzków, podniebienia, języka i dziąseł. Zmianom może towarzyszyć pieczenie, uczucie suchości w jamie ustnej, świąd, zaburzenia smaku oraz trudności z przełykaniem. Często kandydoza jamy ustnej współistnieje z zakażeniem gardła^[2].

To najczęstsza postać grzybicy jamy ustnej. U niemowląt występuje jako pleśniawki, natomiast u dorosłych ma postać spoistych, białych nalotów silnie przylegających do podłoża. Po ich usunięciu widoczna jest zaczerwieniona, czasem krwawiąca błona śluzowa. Objawom może towarzyszyć pieczenie, suchość i zaburzenia smaku^[2].

Charakteryzuje się obecnością bolesnych, czerwonych plam, zanikiem brodawek języka i wygładzeniem jego powierzchni. Często pojawiają się pęknięcia i nadżerki, zwłaszcza w okolicy kącików ust, z nasilonym uczuciem suchości^[2].

Przewlekła kandydoza rzekomobłoniasta występuje głównie u osób z obniżoną odpornością. Naloty są trwałe, silnie związane z podłożem i łatwo krwawią przy próbie usunięcia^[2].

Przewlekła kandydoza zanikowa obejmuje m.in. protetyczne zapalenie jamy ustnej, zapalenie kącików ust oraz romboidalne zapalenie języka. Zmiany mają charakter rumieniowy i często wiążą się z noszeniem protez, paleniem tytoniu lub długotrwałą antybiotykoterapią^[2].

To najrzadsza postać grzybicy jamy ustnej. Objawia się nieusuwalnymi, białawymi płytkami lub grudkami, które mogą przypominać leukoplakię. Najczęściej dotyczy palaczy tytoniu^[2].

Wizyta u lekarza z podejrzeniem grzybiczego zapalenia gardła zawsze rozpoczyna się od wywiadu i badania fizykalnego. Charakterystyczny wygląd i lokalizacja zmian oraz współistnienie czynników ryzyka stanowią najważniejszy i podstawowy etap diagnostyki. W wielu przypadkach już na tej podstawie możliwe jest postawienie rozpoznania i wdrożenie leczenia wstępnego.

W niektórych przypadkach konieczne może być pobranie materiału do badań mykologicznych. Zdarza się, że diagnostyka jest rozszerzana o badanie histopatologiczne wycinka pobranego ze zmienionej błony śluzowej, badania serologiczne oraz techniki biologii molekularnej. W celu odróżnienia bezobjawowego nosicielstwa Candida od czynnego zakażenia wykonywane jest ilościowe badanie śliny^[2].

Leczenie grzybicy gardła i jamy ustnej rozpoczyna się zwykle od terapii miejscowej. Przed jej wdrożeniem ważne jest potwierdzenie obecności Candida w miejscu zmian oraz odróżnienie zakażenia od bezobjawowego nosicielstwa^[3].

Leczenie pierwszego wyboru obejmuje miejscowe preparaty przeciwgrzybicze w postaci zawiesin, roztworów lub żeli. Najczęściej stosuje się nystatynę oraz mykonazol, które działają bezpośrednio w obrębie zmian^[3]. Uzupełniająco można stosować środki antyseptyczne, np. chlorheksydynę, wspierającą higienę jamy ustnej. W leczeniu pomocniczym może zostać wykorzystany także chlorochinaldol w tabletkach do ssania (preparat o nazwie Chlrochinaldin), który wykazuje właściwości przeciwgrzybicze, przeciwpierwotniakowe i przeciwbakteryjne^[4].

Terapia ogólnoustrojowa jest wskazana u osób z ciężkim lub nawrotowym przebiegiem choroby, rozległymi zmianami albo obniżoną odpornością. W takich sytuacjach stosuje się leki przeciwgrzybicze dobierane na podstawie mykogramu, najczęściej z grupy azoli. Leczenie zazwyczaj trwa około dwa tygodnie od ustąpienia objawów^[2,3].

Pamiętaj, że skuteczność terapii zwiększa odpowiednia higiena jamy ustnej. Jeśli jesteś użytkownikiem protez, ważna jest ich regularna pielęgnacja, a w niektórych przypadkach - wymiana. Zwalczanie grzybicy i zmniejszenie ryzyka nawrotów można wspomóc poprzez właściwe odżywienia - ważna jest dieta z ograniczeniem cukrów prostych oraz stosowanie preparatów probiotycznych^[2].

Artykuł na zlecenie marki Chlorchinaldin

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą

Źródła

1. Rogalski P., Kandydoza przewodu pokarmowego- fakty i mity, Gastroenterologia kliniczna, T. 2, nr 3, 2010.
2. Lorkowska-Zawicka B., Grzybicze zapalenie jamy ustnej, Medycyna Praktyczna,[Dostęp online: 09.01.2026]
3. Szulc M. Grzybicze zapalenie jamy ustnej. Medycyna po Dyplomie. 2020;11, witryna internetowa: https://podyplomie.pl/medycyna/35398,grzybicze-zapalenie-jamy-ustnej?srsltid=AfmBOooQa-yHjsRaMY6pP7eKYXGIXQsc4my_V1vQAidCPwR9pMY0Gg-p [Dostęp online: 09.01.2026]
4. Radwan-Oczko, M., Duś-Ilnicka I., Owczarek J., Kliniczne aspekty leczenia farmakologicznego zmian błony śluzowej jamy ustnej. Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, 2021, s. 48-51

Artykuł sponsorowany