Ten codzienny gest według przesądów przyciąga pecha
Nie witaj się przez próg! Na pewno nie raz słyszałaś takie ostrzeżenie z ust mamy czy babci. Dzisiaj łapiemy się na tym, że podświadomie unikamy podawania ręki, przekazywania kluczy, torby, dokumentów czy prezentu, stojąc po drugiej stronie otwartych drzwi. Ale czy słusznie? Czy naprawdę jest się czego obawiać?
Spis treści:
- Podawanie ręki przez próg - gest uznawany za pechowy
- Skąd się wziął ten przesąd?
- Co według przesądów może się wydarzyć?
- Jak "odczynić" pecha według przesądu?
Podawanie ręki przez próg - gest uznawany za pechowy
Chodzi o podawanie ręki przez próg oraz przekazywanie przedmiotów przez próg. W wielu domach do dziś można usłyszeć: "wejdź najpierw", "nie witajmy się przez próg" albo "nie podawaj mi tego przez drzwi". Dla jednych to tylko rodzinny nawyk, dla innych przesąd przekazywany z pokolenia na pokolenie.
Według tego wierzenia osoba stojąca na zewnątrz i osoba znajdująca się w środku domu nie powinny łączyć się gestem ponad progiem. Dotyczy to zarówno uścisku dłoni, jak i przekazania czegoś z ręki do ręki. Jeśli ktoś przychodzi w odwiedziny, powinien najpierw wejść do środka albo gospodarz powinien wyjść przed drzwi. Dopiero wtedy można się przywitać, pożegnać lub coś wręczyć.
Ten przesąd znany jest nie tylko w Polsce. Podobne wierzenia występują także w innych kulturach słowiańskich, m.in. w Rosji, gdzie podawanie ręki przez próg również uchodzi za wyjątkowo niefortunne. W rosyjskim folklorze próg bywał kojarzony z miejscem przebywania ducha domu, dlatego wykonywanie gestów "pomiędzy" dwiema przestrzeniami mogło być odbierane jako naruszenie domowego porządku.
Skąd się wziął ten przesąd?
Najprostsze wyjaśnienie prowadzi do dawnego znaczenia progu. Dziś próg to detal techniczny: część drzwi, element wykończenia, czasem przeszkoda, o którą można się potknąć. W dawnych wierzeniach miał jednak znacznie większe znaczenie. Był symbolem granicy - oddzielał wnętrze domu od świata zewnętrznego.
Dom kojarzono z bezpieczeństwem, rodziną, ogniem, codziennością i ochroną. To, co znajdowało się poza nim, mogło oznaczać obcość, chorobę, złe intencje, niepokój albo pecha. Próg był więc miejscem przejścia między dwoma porządkami. Właśnie dlatego nie należało zatrzymywać się na nim zbyt długo, siadać na nim, witać się przez niego ani przekazywać przez niego przedmiotów. Źródła opisujące polskie i słowiańskie przesądy podkreślają, że w ludowym myśleniu próg funkcjonował jako symboliczna granica domu.
W niektórych interpretacjach pojawia się również motyw duchów opiekuńczych, przodków albo domowych sił ochronnych. Próg miał być miejscem szczególnym, którego nie powinno się lekceważyć. Spotykane są też przekazy, według których dawniej pod progiem mogły być ukrywane przedmioty ochronne lub związane z rytuałami zabezpieczającymi dom przed nieszczęściem. W tekstach poświęconych ludowym wierzeniom pojawia się również motyw progu jako miejsca, przez które mogły "przechodzić" uroki, złe moce albo nieprzychylna energia.
Dlatego podanie ręki przez próg traktowano nie jak zwykłe powitanie, ale jak nieostrożne połączenie dwóch światów: domowego i zewnętrznego. Zamiast wpuścić gościa do środka lub wyjść do niego na zewnątrz, człowiek zatrzymywał relację dokładnie "na granicy". A granica, według dawnych wierzeń, była miejscem najbardziej podatnym na zakłócenia.
Co według przesądów może się wydarzyć?
Najczęściej mówi się po prostu, że podawanie ręki przez próg przynosi pecha. Dawniej mogło to oznaczać różne nieszczęścia: kłótnię, zerwanie dobrych relacji, niezgodę w domu, chorobę, finansowe problemy albo zaproszenie do domu złej energii.
Według przesądów taki gest mógł:
- sprowadzić pecha na domowników,
- doprowadzić do konfliktu między osobami, które się witają,
- "wpuścić" do domu coś nieprzychylnego z zewnątrz,
- zakłócić ochronę domu,
- przynieść niezgodę, nerwowość lub niepowodzenie,
- osłabić relację między gospodarzem a gościem.
Podobnie interpretowano przekazywanie przedmiotów przez próg. Jeśli ktoś podawał pieniądze, klucze, chleb, sól, prezent albo dokumenty, gest ten mógł symbolicznie "zawiesić" sprawę między domem a światem zewnętrznym. W ludowym myśleniu niektóre czynności musiały mieć właściwy porządek: najpierw wejście lub wyjście, potem przywitanie, rozmowa i przekazanie przedmiotu.
Co ciekawe, współcześnie ten przesąd często tłumaczy się już nie magią, ale zasadami dobrego zachowania. Witanie gościa w progu może sprawiać wrażenie pośpiechu albo dystansu. Pełniejsze, bardziej naturalne powitanie następuje dopiero wtedy, gdy ktoś zostanie zaproszony do środka lub gdy gospodarz wyjdzie mu naprzeciw. Niektóre opracowania zwracają uwagę, że przesąd mógł z czasem połączyć dawne wierzenia z praktycznym savoir-vivre'em.
Jak "odczynić" pecha według przesądu?
Najpopularniejszy sposób jest bardzo prosty: cofnąć gest i powtórzyć go poprawnie. Jeśli ktoś podał rękę przez próg, wystarczy, że jedna osoba wejdzie do środka albo obie staną po tej samej stronie drzwi. Dopiero wtedy można ponownie się przywitać, aby ograniczyć uroki.
W przypadku przedmiotów zasada jest podobna. Zamiast podawać coś przez próg, lepiej najpierw przekroczyć granicę domu lub poprosić drugą osobę, by wyszła na zewnątrz. Dla osób przesądnych ważne jest, aby gest nie odbywał się "w przejściu", ale w jednej, jasno określonej przestrzeni.
