Amerykańskie organy rządowe, w oparciu o badania przeprowadzone przez Narodowe Centrum Technologii i Szkoleń Służby Parków Narodowych (National Park Service National Center for Preservation Technology and Training) i sfinansowane przez Departament ds. Weteranów (Department of Veterans Affairs National Cemetery Administration) opracowały ogólne wytyczne, dotyczące czyszczenia nagrobków. Choć pierwotnie przeznaczono je dla dyrektorów cmentarzy, personelu operacyjnego czy brygadzistów, to z powodzeniem może z nich skorzystać każdy z nas. Jak skutecznie i co ważne, bezpiecznie czyścić marmurowe nagrobki?
Amerykański patent na czyszczenie nagrobków: Porady ekspertów
Cmentarne nagrobki wystawione są stale na trudne warunki zewnętrzne, przez co narażone są przede wszystkim na niszczące działanie czynników atmosferycznych, ale także błędy w pielęgnacji, uszkodzenia mechaniczne czy wandalizm. Choć stworzone są zazwyczaj z trwałych kamieni, głównie marmuru, to ulegają naturalnym procesom starzenia i niszczenia.
Zanieczyszczenia to gromadzące się na kamieniu substancje, które zmieniają jego wygląd i mogą prowadzić do dalszych uszkodzeń. W zależności od rodzaju zanieczyszczenia, skuteczniejsze mogą okazać się różne metody czyszczenia. Do głównych zanieczyszczeń należą:
- brud, w tym ziemia i błoto - mogą one powodować powstawanie ciemnych plam lub sprawiać, że cały obiekt wygląda na zaniedbany i poszarzały. Brud bywa trudny do usunięcia, ponieważ może wnikać w pory kamienia. Minerały zawierające żelazo mogą przenikać w głąb marmuru, pozostawiając rdzawe ślady. Ponadto brud może zatrzymywać wilgoć po opadach deszczu, co sprzyja rozwojowi pleśni lub grzybów na powierzchni kamienia,
- zanieczyszczenia powietrza, w tym cząsteczki pochodzące ze spalin samochodowych. Dwutlenek siarki, powstający w procesach produkcyjnych oraz w wyniku emisji spalin samochodowych, może reagować z powierzchnią marmuru, prowadząc do powstawania tzw. skorup gipsowych. Skorupy te mogą zatrzymywać cząsteczki brudu i zanieczyszczeń, nadając powierzchni kamienia szorstki, szary wygląd,
- organizmy biologiczne, takie jak bakterie, pleśnie, grzyby, glony, mchy czy porosty, mogą osiedlać się na nagrobkach, zmieniając ich wygląd. Mikroorganizmy są zdolne do tworzenia na powierzchni kamienia biofilmu. Biofilmy zawierają białka i cukry, które są trudne do usunięcia za pomocą standardowych metod czyszczenia i stanowią pożywkę sprzyjającą ponownemu rozwojowi tych organizmów. Grzyby natomiast mogą wnikać w system porów kamienia, przenosząc przy tym bakterie w jego głąb,
- odchody ptaków lub inne wydzieliny zwierzęce mogą powodować powstawanie plam na kamieniu. W zależności od diety zwierzęcia, usunięcie takich zabrudzeń bywa trudne. Mocz wnika w porowate materiały, z czasem prowadząc do powstania żółtych plam,
- soki roślinne lub drzewne to lepkie substancje, które mogą kapać z rosnących w pobliżu drzew. Zawierają one niekiedy żywice, które słabo rozpuszczają się w wodzie. Obecne w sokach cukry mogą przyciągać owady lub stanowić pożywkę dla pleśni i grzybów. Z krzewów mogą również spadać owoce, które pozostawiają na powierzchniach trwałe ślady.

Amerykańscy naukowcy zwracają uwagę na fakt, że podczas wieloletniej pielęgnacji nagrobków, należy uważać na cykle zamrażania i rozmrażania, które mogą przyspieszać proces wietrzenia kamienia. Woda może wnikać w szczeliny, pęknięcia i pory materiału. W ujemnych temperaturach woda zamarza i zwiększa swoją objętość. Wielokrotne powtarzanie się cykli zamrażania i rozmrażania prowadzi do uszkodzenia kamienia. Ponieważ większość metod czyszczenia wymaga nasączenia kamienia wodą lub innymi płynami, nie należy przeprowadzać prac porządkowych przy ujemnych temperaturach ani wtedy, gdy w ciągu 48 godzin od czyszczenia prognozowane są przymrozki.
Zobacz również: Tymi środkami pod żadnym względem nie myj nagrobków. Kamieniarze ostrzegają przed opłakanymi konsekwencjami
Tak Amerykanie czyszczą nagrobki. Proste, skuteczne zasady
Według amerykańskich ekspertów istnieje kilka zasad dotyczących czyszczenia nagrobków. Pierwsza w nich mówi, by stosować najdelikatniejsze i najmniej inwazyjne metody. Warto wybierać takie techniki oraz środki czyszczące, które nie wpływają negatywnie na stan nagrobka. Wszelkie zabiegi chemiczne i mechaniczne powinny być przeprowadzane w sposób jak najmniej agresywny, aby zapewnić trwałość nagrobka i ograniczyć konieczność jego wymiany.
Ważne, by nie usuwać oryginalnej powierzchni. Jeśli zostanie naruszona, może to zmienić sposób, w jaki nagrobek będzie z czasem ulegał czynnikom atmosferycznym. W miarę jak powierzchnia staje się bardziej szorstka, łatwiej osadza się na niej brud. Napisy mogą ulec erozji, przez co staną się mniej czytelne. Nie należy szorować powierzchni nagrobka agresywnie, używać szczotek drucianych oraz narzędzi mechanicznych, takich jak szlifierki czy urządzenia do piaskowania.
Według ekspertów, należy minimalizować liczbę zabiegów czyszczących, przeprowadzanych w całym okresie istnienia nagrobka. Choć regularny plan konserwacji jest niezbędny dla zachowania estetyki pomnika, należy unikać zbyt częstego czyszczenia. Starsze, a tym bardziej zabytkowe nagrobki nie powinny być czyszczone częściej niż raz w roku.
Przed czyszczeniem nagrobka należy zawsze przetestować środek czyszczący, zgodnie z zalecanymi procedurami stosowania. W przypadku użycia środków biobójczych pełny efekt czyszczenia może być widoczny dopiero po kilku dniach.
Do czyszczenia nagrobka z kamienia stosuje się szczotki z miękkiego włosia. Mogą mieć naturalne lub syntetyczne włosie. Wszystkie ostre lub metalowe krawędzie nagrobka należy zabezpieczyć taśmą klejącą, aby zmniejszyć ryzyko zarysowania kamienia.
Przed nałożeniem środka czyszczącego należy obficie zwilżyć kamień wodą. Kamień jest materiałem wysoce porowatym i będzie wchłaniał preparat. Dzięki wcześniejszemu zwilżeniu środek pozostanie na powierzchni kamienia, co ograniczy jego wnikanie w głąb struktury materiału. Takie postępowanie minimalizuje ryzyko wystąpienia niepożądanych skutków, na przykład krystalizacji soli w porach kamienia, a także ułatwia późniejsze spłukanie preparatu z powierzchni.
Podczas czyszczenia powierzchnia kamienia musi być stale wilgotna, a po zakończeniu prac należy ją dokładnie spłukać. Środek należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta. Wszelkie odstępstwa od zalecanego stopnia rozcieńczenia lub czasu pozostawienia preparatu na powierzchni uznaje się za użycie niezgodne z instrukcją, co sprawia, że skuteczność czyszczenia nie może być zagwarantowana. Preparat należy nanosić równomiernie za pomocą opryskiwacza, tak aby dokładnie nasączyć powierzchnię.
Nagrobek należy czyścić kolistymi ruchami, używając szczotki z miękkim włosiem. Pracujemy na niewielkich fragmentach, zaczynając od dołu i przesuwając się ku górze nagrobka. Takie działanie pozwoli usunąć zanieczyszczenia z powierzchni kamienia.
Po wyczyszczeniu każdego fragmentu należy spłukać go wodą, a na zakończenie dokładnie opłukać cały nagrobek, upewniając się, że nie pozostały na nim żadne resztki środka czyszczącego.
WAŻNE: Podczas mycia grobu warto używać rękawic i okularów ochronnych oraz unikać kontaktu z oczami. Na koniec należy dokładnie umyć ręce.

Jakie pojęcia warto znać wybierając środek do czyszczenia nagrobka?
Według amerykańskich ekspertów, wybierając środek do czyszczenie nagrobków, a następnie zaznajamiając się z jego działaniem, warto poznać kilka pojęć, które pomogą nam stosować go zgodnie z zaleceniami:
Środek czyszczący jonowy to substancja wspomagająca usuwanie zanieczyszczeń, pełniąca funkcję emulgatora poprzez tworzenie połączenia między wodą a olejem. Środek czyszczący niejonowy jest podobny do środka jonowego, z tą różnicą, że nie posiada ładunku elektrycznego.
Surfaktant (środek powierzchniowo czynny) to związek chemiczny, który obniża napięcie powierzchniowe między cieczami, które w normalnych warunkach ze sobą nie mieszają się. Wspomaga proces czyszczenia powierzchni.
Biocyd to substancja chemiczna zdolna do niszczenia organizmów żywych.
Stopień rozcieńczenia to zmniejszenie stężenia substancji chemicznej poprzez zmieszanie jej z wodą lub innym rozpuszczalnikiem w określonej proporcji.
Czas kontaktu (czas działania) środka to okres, przez jaki środek czyszczący pozostaje na powierzchni kamienia przed przystąpieniem do mechanicznego czyszczenia lub spłukiwania.
Zobacz również: Jak zabezpieczyć chryzantemy na cmentarzu? Ten prosty patent sprawi, że rośliny przetrwają chłody i przymrozki










