Coraz więcej Polek rezygnuje z firanek. Ten trend mocno wrócił do łask

Firanki mają za sobą długą drogę przez europejskie salony, mieszczańskie kamienice i przemysłowe hale Nottingham. Przez stulecia koronka była luksusem. W XVI i XVII wieku zdobiła przede wszystkim stroje oraz wnętrza elit, ponieważ ręczne wykonanie delikatnej, ażurowej tkaniny wymagało ogromu pracy i umiejętności. Dopiero XIX wiek zmienił jej status. Maszyny do produkcji koronek, rozwijane szczególnie w Anglii, sprawiły, że dekoracyjne tkaniny okienne przestały być wyłącznie oznaką dużego majątku.

Nottingham, jeden z najważniejszych ośrodków koronkarstwa, stał się miejscem, z którego firanki i koronki trafiały do coraz szerszego grona odbiorców. W 1846 roku John Livesey opracował tam maszynę do produkcji koronkowych firan, a wielkie, przeszklone okna epoki wiktoriańskiej szybko zaczęły domagać się lżejszej, bardziej dekoracyjnej oprawy. Właśnie wtedy firana zaczęła robić karierę jako znak mieszczańskiej przyzwoitości.

Nie była już pałacową fanaberią, lecz detalem, który mówił o porządku, prywatności i aspiracjach domu. Oddzielała mieszkanie od ulicy lekką, białą zasłoną, rozpraszała dzienne światło i dodawała wnętrzu tego rodzaju ładu, który przez lata uznawano za znak dobrze prowadzonego domu. W epoce wiktoriańskiej okna ubierano warstwowo: lekkie firanki łączono z cięższymi zasłonami, lambrekinami, frędzlami i upięciami.

Później, wraz z urbanizacją i tańszą produkcją tkanin, ten dekoracyjny kod przeszedł z salonów zamożnych rodzin do zwykłych mieszkań. W polskich domach szczególnie mocno utrwalił się po wojnie i w czasach PRL-u, gdy biała firanka stała się niemal obowiązkowym elementem okna: symbolem schludności, intymności i domowego ładu. Ten domowy symbol miał zresztą swoje drugie, bardziej społeczne znaczenie. W PRL-u mówiono o sklepach "za żółtymi firankami", czyli miejscach dostępnych tylko dla partyjnej elity i lepiej zaopatrzonych. Sama firanka oddzielała tych, którzy mogli wejść do środka, od tych, którzy musieli zostać na zewnątrz. To dobrze pokazuje, jak mocno zakorzeniła się w polskiej wyobraźni. Kojarzyła się z prywatnością, porządkiem, ale też z tym, co ukryte przed cudzym wzrokiem.

Aktualnie Polki odchodzą jednak od standardu białych firan w oknach, ponieważ współczesne wnętrza potrzebują więcej światła i rozwiązań łatwych do utrzymania w czystości. Gęsto marszczona firanka nie dość, że wymaga prania i prasowania, to dodatkowo przyciemnia pokój, optycznie skraca okno, zatrzymuje kurz i wprowadza do aranżacji wrażenie nadmiaru. W niewielkich mieszkaniach różnica jest widoczna od razu: po zdjęciu firanki salon wydaje się szerszy, kuchnia jaśniejsza, a sypialnia spokojniejsza i bardziej uporządkowana.

W trendach na 2026 rok okno nie znika za tkaniną. Przeciwnie - coraz częściej gra w aranżacji pierwszoplanową rolę. Ma wpuszczać światło, porządkować widok, chronić prywatność wtedy, gdy jest potrzebna, a przy tym nie obciążać wnętrza nadmiarem dekoracji. Z tego względu zamiast jednej białej firanki projektanci sięgają po rozwiązania dobierane do pomieszczenia, ekspozycji i stylu mieszkania. Inaczej projektuje się okno w kuchni, inaczej w sypialni od wschodu, inaczej w salonie z dużym przeszkleniem wychodzącym na południe.

• Rolety rzymskie z lnu i bawełny

Największy powrót notują rolety rzymskie, szczególnie te szyte z naturalnych tkanin o widocznym splocie. Len, bawełna, mieszanki z efektem surowej przędzy albo delikatnie nieregularnej faktury dobrze pasują do wnętrz japandi, modern organic i soft minimal, ponieważ nie konkurują z drewnem, kamieniem, ceramiką ani matowymi powierzchniami. Po podniesieniu układają się nad oknem w poziome fałdy, więc nie zabierają światła i nie obciążają ściany.

W kuchni taka roleta wygląda miękko, ale nadal schludnie. W sypialni buduje bardziej kameralny nastrój. W małym salonie dodaje tkaniny bez efektu ciężkiej dekoracji.

• Plisy przesuwane od dołu lub od góry

Plisy są jedną z najbardziej praktycznych odpowiedzi na problem prywatności w mieszkaniach miejskich. Ich największa zaleta polega na tym, że zasłaniają wybrany fragment szyby, a nie całe okno. W lokalu na parterze plisa ustawiona na dolnej części przeszklenia osłania wnętrze przed spojrzeniami przechodniów, ale górą nadal wpuszcza światło. W łazience zapewnia intymność bez ciężkiej rolety. W gabinecie ogranicza odblaski na ekranie, a jednocześnie pozwala zostawić widok za szybą.

Plisy dobrze pasują do mieszkań w blokach, szeregówkach i nowych apartamentowcach, w których okna często wychodzą na sąsiedni budynek. Plisę można przesunąć o kilkanaście centymetrów, dopasować do wysokości parapetu, słońca albo pory dnia.

• Drewniane żaluzje i shuttersy, czyli wewnętrzne okiennice

Do łask wracają także drewniane żaluzje. Modele z jasnego drewna, bambusa lub forniru wprowadzają do wnętrza rytm, cień i ciepło. Dobrze wyglądają przy naturalnej podłodze, beżowej sofie, kamiennym blacie, lnianych tkaninach i zabudowie w odcieniu złamanej bieli. Ich przewaga nad firanką polega na tym, że pozwalają sterować światłem pod różnym kątem. Rano można je lekko uchylić, po południu przyciemnić pokój, wieczorem całkowicie zamknąć wnętrze.

Shuttersy dają bardziej architektoniczny efekt niż klasyczne żaluzje. To wewnętrzne okiennice z regulowanymi lamelami, które można ustawiać pod wybranym kątem. Kojarzą się z domami śródziemnomorskimi, londyńskimi townhouse'ami i apartamentami w stylu coastal, ale coraz częściej pojawiają się także w polskich mieszkaniach. Szczególnie dobrze wyglądają przy wysokich oknach, wykuszach i wnętrzach, które mają być eleganckie, ale pozbawione przesadnej dekoracyjności.

Shuttersy nadają oknu wyraźną ramę i wyglądają jak część zabudowy wykonanej na wymiar. Sprawdzą się w salonie, jadalni, łazience z dużym oknem, a także w sypialni, jeśli zależy nam na mocniejszym ograniczeniu światła.

• Rolety screen przy dużych przeszkleniach

Osobną kategorią są rolety screen, coraz częściej wybierane przy dużych przeszkleniach od południa i zachodu. Ich tkanina ma techniczny splot, który łagodzi ostre słońce i ogranicza nagrzewanie pomieszczenia, ale nie tworzy wrażenia zamkniętej, ciemnej ściany. Takie rolety najczęściej pojawiają się w aranżacji apartamentów premium, domów z panoramicznymi oknami i nowoczesnych salonach połączonych z tarasem.

Screen nie ociepla wnętrza tak jak len czy bawełna. W minimalistycznym salonie potrafi niemal zniknąć, a jednocześnie poprawić codzienne korzystanie z przestrzeni. Warto wybrać je do domu i mieszkaniach z dużą ilością szkła, w których latem słońce potrafi szybko podnieść temperaturę.

• Zasłony kawiarniane, lekkie draperie i pelmety

Do łask powracają też zasłony kawiarniane, czyli krótkie tkaniny osłaniające dolną część przeszklenia, lekkie draperie, warstwowe zestawienia oraz pelmety. Te ostatnie są często mylone z dawnymi lambrekinami. W nowej odsłonie są jednak prostsze i bardziej architektoniczne. Elegancka zabudowa nad oknem ukrywa szynę albo karnisz i porządkuje górną linię aranżacji. Może być tapicerowana tą samą tkaniną co zasłony, dopasowana kolorem do ściany albo zaprojektowana tak dyskretnie, że prawie znika.

• Nagie okna

Warto też wspomnieć o trendzie "nagich okien", który najmocniej kojarzy się ze Skandynawią i Holandią. W Holandii odsłonięte szyby od lat są częścią kultury mieszkania: wpuszczają światło, pokazują rytm domu i tworzą szczególną relację między wnętrzem a ulicą. Często łączy się to z tradycją otwartości i przekonaniem, że dom nie musi stale odgradzać się od świata.

W Polsce ten kierunek sprawdza się przede wszystkim w mieszkaniach i domach, w których widok z okna jest atutem: na wyższym piętrze, przy oknach wychodzących na zieleń, dziedziniec, ogród albo otwartą przestrzeń. Wtedy oprawą zostaje sama architektura: czysta rama okienna, głęboki parapet, roślina ustawiona przy szybie, kamienna posadzka albo drewniana podłoga, na której układa się światło. Brak firanek wymaga jednak większej dyscypliny. Od razu widać jakość ram, parapetów, wnęki i porządek wokół okna. Dlatego nagie okno wygląda najlepiej wtedy, gdy jest świadomą decyzją projektową, a nie brakiem pomysłu.

Trend rezygnacji z firanek najlepiej sprawdza w tych wnętrzach, w których okno może stać się pełnoprawnym elementem aranżacji: jasnych mieszkaniach, kamienicach z wysokimi przeszkleniami, apartamentach z widokiem na zieleń oraz domach projektowanych wokół naturalnego światła. Odsłonięta szyba nie wygląda wtedy jak brak dekoracji, lecz jak świadomy zabieg wnętrzarski. Wpuszcza więcej światła, porządkuje linię ściany i sprawia, że widok za oknem działał jak żywy obraz.

Ten kierunek świetnie pasuje do japandi, modern organic, soft minimalizmu i nowoczesnej klasyki. W tych stylach liczą się proporcje, faktury i spokój, a klasyczna, gęsto marszczona firanka często odbiera wnętrzu lekkość.

Największą korzyść widać w małych mieszkaniach i pomieszczeniach z ograniczonym dostępem do światła. Firanka skraca optycznie okno, tworzy mleczną zasłonę na szybie i jest w stanie przytłumić nawet dobre światło. Po jej zdjęciu salon zyskuje lżejszą linię, kuchnia wygląda świeżej, a sypialnia ma bardziej hotelowy spokój. Ten wybór ma również mocne zaplecze naukowe. Badanie "Access to Daylight at Home Improves Circadian Alignment, Sleep, and Mental Health in Healthy Adults: A Crossover Study", opublikowane w 2021 roku wykazało u uczestników większą regularność snu i wcześniejsze zasypianie przy lepszym dostępie do światła dziennego w mieszkaniu.

Przegląd "Architecture, light, and circadian biology: A scoping review", opublikowany w 2024 roku przez badaczy z University of Cologne oraz RWTH Aachen University, pokazuje z kolei, że okna, przeszklenia i sposób filtrowania światła mają znaczenie dla rytmu dobowego człowieka. Dlatego w mieszkaniach z ekspozycją północną, w blokach z głębokimi wnękami okiennymi albo w pokojach służących do pracy lepiej sprawdzają się plisy, rolety rzymskie, screeny lub lekkie zasłony odsunięte na boki niż całodzienne zasłanianie szyby białą tkaniną.

W niektórych wnętrzach całkowicie odsłonięte okno wymaga jednak większej ostrożności. Parter przy chodniku, mieszkanie naprzeciwko drugiego bloku, sypialnia od strony ulicy albo salon z parkingiem pod oknem potrzebują osłony dobranej precyzyjniej niż firanka. W takich wnętrzach lepiej postawić na plisę zasłaniająca dolną część szyby, roletę screen przy mocnym słońcu, shuttersy w łazience, długie zasłony w salonie i warstwa zaciemniająca w sypialni.

Warto pamiętać również o akustyce. Mniej tkanin przy oknie może dać więcej pogłosu, dlatego nagie szyby najładniej wypadają w towarzystwie dywanu, tapicerowanej sofy, zasłon odsuwanych na boki, książek albo miękkich paneli ściennych