Dziedziczenie bez testamentu. Jak wygląda w praktyce?
Śmierć bliskiej osoby oznacza nie tylko żałobę, ale też konieczność uporządkowania majątku. Gdy zmarły nie pozostawił testamentu, o tym, kto odziedziczy mieszkanie, oszczędności, samochód, ale również zobowiązania, decydują przepisy. Kolejność jest określona, jednak w praktyce sprawa spadkowa może zaskoczyć rodzinę.
Spis treści:
- Brak testamentu uruchamia zasady ustawowe
- Kto dziedziczy jako pierwszy? Małżonek i dzieci
- Gdy nie ma dzieci, dziedziczą dalsi krewni
- Mieszkanie po małżonku nie zawsze jest całym spadkiem
- Długi spadkowe. Na decyzję jest sześć miesięcy
- Sąd albo notariusz. Jak potwierdzić dziedziczenie?
Brak testamentu uruchamia zasady ustawowe
Jeżeli zmarły nie sporządził ważnego testamentu, następuje dziedziczenie ustawowe. Spadek nabywa się już z chwilą śmierci spadkodawcy, a nie dopiero podczas wizyty u notariusza lub po orzeczeniu sądu. Formalne potwierdzenie praw jest jednak potrzebne, aby rozporządzać mieszkaniem, wykazać uprawnienia wobec banku albo dokonać podziału majątku.
W spadku znajdują się nie tylko aktywa. Dziedziczeniu mogą podlegać kredyty, pożyczki, niezapłacone rachunki i inne zobowiązania. Dlatego przed podziałem nieruchomości czy oszczędności trzeba sprawdzić także długi zmarłego.
Kto dziedziczy jako pierwszy? Małżonek i dzieci
W pierwszej kolejności do spadku powołani są małżonek i dzieci zmarłego. Dziedziczą w częściach równych, przy czym małżonek nie może otrzymać mniej niż jedną czwartą spadku. Jeżeli zmarły pozostawił żonę i dwoje dzieci, każdemu przypada po jednej trzeciej. Przy czworgu dzieci małżonek otrzyma jedną czwartą, a reszta zostanie podzielona między potomków.
Jeśli jedno z dzieci zmarło wcześniej, jego udział przypada jego potomkom, na przykład wnukom spadkodawcy. Podobny skutek może pojawić się po odrzuceniu spadku przez dziecko: jest ono traktowane tak, jakby nie dożyło otwarcia spadku.
Wieloletni partner życiowy nie jest traktowany jak małżonek. Osoba pozostająca w związku nieformalnym nie dziedziczy ustawowo, nawet jeśli para razem mieszkała i prowadziła wspólne gospodarstwo.
Gdy nie ma dzieci, dziedziczą dalsi krewni
Jeżeli zmarły nie pozostawił potomków, dziedziczą jego małżonek oraz rodzice. Małżonkowi przypada połowa spadku, a rodzicom co do zasady po jednej czwartej. Jeżeli nie ma także małżonka, cały spadek przypada rodzicom po równo.
Gdy jedno z rodziców nie żyje, jego udział może przejść na rodzeństwo spadkodawcy, a gdy brat lub siostra także nie żyją - na ich dzieci. Spadkobiercami mogą więc zostać siostrzeńcy lub bratankowie, nawet bez bliskiego kontaktu ze zmarłym.
W przypadku braku małżonka, potomków, rodziców, rodzeństwa i ich potomków dziedziczą dziadkowie, a w określonych przypadkach ich potomkowie. Następnie spadek może przypaść pasierbom, których oboje rodzice nie żyją. Jeśli nie ma ustawowych spadkobierców, majątek przechodzi na gminę ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, a w określonych sytuacjach - na Skarb Państwa.
Mieszkanie po małżonku nie zawsze jest całym spadkiem
Jeżeli mieszkanie stanowiło wyłączną własność zmarłego, wchodzi do spadku w całości. Inaczej jest, gdy należało do majątku wspólnego małżonków. Wtedy, co do zasady, część lokalu należy już do żyjącego małżonka, a dziedziczeniu podlega udział zmarłego.
Udział w spadku nie oznacza automatycznego przejęcia konkretnej rzeczy. Kilku spadkobierców nabywa udziały w całym majątku. Aby mieszkanie przypadło jednej osobie, a pozostali otrzymali spłatę lub inne składniki, potrzebny jest dział spadku: uzgodniony albo sądowy.
Długi spadkowe. Na decyzję jest sześć miesięcy
Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić. Oświadczenie składa się przed sądem lub notariuszem w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o swoim powołaniu do spadku.
Przyjęcie wprost oznacza odpowiedzialność za długi bez ograniczenia do wartości odziedziczonego majątku. Dobrodziejstwo inwentarza ogranicza odpowiedzialność do wartości stanu czynnego spadku. Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku właśnie z tym zabezpieczeniem.
Odrzucenie spadku oznacza rezygnację z majątku i zobowiązań. Nie zawsze kończy problem: gdy spadek odrzuca rodzic, w jego miejsce mogą wejść dzieci, także małoletnie. Przy zadłużeniu terminowe działanie ma więc szczególne znaczenie.
Sąd albo notariusz. Jak potwierdzić dziedziczenie?
Prawa do spadku potwierdza postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza. Droga notarialna sprawdza się zwykle, gdy spadkobiercy są zgodni i znany jest ich krąg. Gdy pojawia się konflikt lub niepewność co do uprawnionych osób, sprawą zajmuje się sąd.
Potrzebne są przede wszystkim akt zgonu oraz dokumenty potwierdzające pokrewieństwo lub małżeństwo. Po potwierdzeniu dziedziczenia mogą być konieczne dalsze kroki: wpis do księgi wieczystej, kontakt z bankiem, dział spadku oraz rozliczenie podatkowe. Najbliżsi krewni mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego, jednak co do zasady muszą terminowo zgłosić nabyty majątek urzędowi skarbowemu.
Dziedziczenie bez testamentu jest uregulowane, ale nie zawsze proste. Długi, nieruchomość należąca do małżonków lub odrzucenie spadku mogą zmienić przebieg sprawy. Po śmierci bliskiego warto szybko ustalić, kto dziedziczy, co obejmuje spadek i jakie terminy już biegną.
