Kosztują krocie, a mogą szkodzić. O tych naczyniach wciąż zbyt mało się mówi

Miedź była jednym z pierwszych metali, które człowiek nauczył się wydobywać i przetwarzać. Okazało się, że jest to tworzywo wprost idealne do gotowania. Miedziane garnki, dzbanki, miski itp. początkowo były używane przez starożytnych Egipcjan, Greków oraz Rzymian, którzy cenili je za funkcjonalność. Miedź wykorzystywano do przyrządzania posiłków przede wszystkim ze względu na doskonałe przewodnictwo ciepła, umożliwiające równomierne rozprowadzanie temperatury na całej powierzchni naczynia. Ponadto metal ten jest niezwykle trwały i odporny na korozję, a nawet wykazuje właściwości antybakteryjne. Z biegiem lat i postępem cywilizacji, oprócz gliny, kamionki, miedzi i żeliwa, zaczęto także korzystać z innych tworzyw do produkcji naczyń jak np. aluminium czy stali nierdzewnej. W czasach współczesnych wciąż niechętnie powraca się do korzeni, chociaż wiele osób poszukujących ekologicznych i korzystnych dla zdrowia rozwiązań, coraz częściej inwestuje w dobrej jakości naczynia ceramiczne, żeliwne czy szklane. Wokół miedzianych z kolei na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat narosło sporo kontrowersji. Mówi się, że podgrzewana miedź w kontakcie z żywnością jest toksyczna, a wręcz trująca. Zdaniem producentów, nowoczesne technologie pozwalają jednak stworzyć elegancko prezentujące się garnki i patelnie z miedzi, które zachowując wszystkie swoje zalety, są w 100 proc. bezpieczne. Gdzie zatem leży prawda?

Miedź to pierwiastek, który jest dla człowieka niezbędny, jednak w ludzkim organizmie występuje w śladowych ilościach. Bierze on udział w metabolizmie tkanki nerwowej, jak również odgrywa istotną rolę w budowaniu kości, zwiększaniu produkcji kolagenu i elastyny. Miedź ponadto chroni przed wolnymi rodnikami i bierze udział w syntezie hemoglobiny oraz transporcie tlenu.

Zarówno nadmiar tego pierwiastka, jak i niedobór ma na zdrowie człowieka negatywny wpływ. Aby zapewnić sobie jego optymalną ilość, wystarczy urozmaicić dietę o produkty pełnoziarniste, warzywa liściaste, rośliny strączkowe, orzechy czy podroby. Zatrucia miedzią zdarzają się rzadko, jednak nie mogą być bagatelizowane. Objawy pojawiające się już na 15 minut po zatruciu to najczęściej bóle i skurcze brzucha, wymioty oraz biegunka, czasem metaliczny posmak w ustach, osłabienie organizmu, brak reakcji na bodźce i odwodnienie. Zatrucie miedzią trzeba leczyć, a w niektórych przypadkach zachodzi nawet konieczność hospitalizacji. Przyczyną jest najczęściej spożywanie wody pitnej, w przypadku gdy np. jony miedzi zostaną wypłukane z miedzianych, domowych instalacji. Wśród czynników zwiększonego ryzyka wymienia się jednak również nadmierne przyjmowanie suplementów, pracę wśród chemikaliów zawierających miedź, a nawet korzystanie z miedzianych naczyń do gotowania. Nic więc dziwnego, że wiele osób obawia się dziś korzystania z tego typu garnków czy patelni. Czy dzisiejsze, tak bardzo zachwalane naczynia produkowane z miedzi są więc dla nas bezpieczne?

Naczynia miedziane zyskują dziś coraz większą popularność, gdyż producenci przypisują im atesty i długą żywotność. Osoby, którym zależy więc na korzystaniu z garnków najwyższej jakości przez długie lata, coraz częściej rezygnują z niecieszących się dobrą sławą teflonu czy aluminium i decydują się na zakup m.in. tych wykonanych z miedzi. Należy jednak zaznaczyć, że nie są one tanie - jeden garnek to koszt nawet kilkuset złotych. Miedziane naczynia coraz bardziej są jednak cenione za właściwości, komfort użytkowania oraz elegancki wygląd. W sklepach - szczególnie tych internetowych - nie brakuje jednak podróbek, które kuszą atrakcyjną ceną. Eksperci podkreślają więc, że decydując się na taką inwestycję należy zachować ostrożność i wybierać tylko te wiarygodne marki.

O to, czy dzisiejsze naczynia z miedzi mogą budzić zaufanie zapytaliśmy ekspertkę - dr Sylwię Bogdan, chemiczkę propagującą zdrowe, ekologiczne rozwiązania w domu. Na jej instagramowym profilu o nazwie "chemia zdrowia" można znaleźć wiele cennych porad i wskazówek dotyczących między innymi środków czystości, kosmetyków pielęgnacyjnych, jak również innych produktów codziennego użytku. Jej zdaniem miedziane naczynia mogą być bezpieczne, jednak decydując się na ich zakup trzeba zachować ostrożność. Jak wyjaśniła, należy unikać tych wykonanych wyłącznie z miedzi, gdyż mogą mieć one negatywny wpływ na zdrowie.

- Naczynia miedziane mogą być bezpieczne i funkcjonalne, ale ich wpływ na zdrowie zależy przede wszystkim od tego, z czego są zrobione i jak się ich używa. Miedź sama w sobie jest pierwiastkiem niezbędnym dla organizmu, ale w nadmiernych ilościach może być toksyczna. W praktyce oznacza to, że naczynia wykonane wyłącznie z miedzi, zwłaszcza bez zabezpieczenia od środka, mogą uwalniać jony miedzi do jedzenia, szczególnie gdy gotuje się potrawy kwaśne, długo gotowane lub pozostawia jedzenie w naczyniu na dłużej, co może zwiększać całkowitą ekspozycję na miedź i potencjalnie prowadzić do objawów zatrucia. Badania naukowe pokazują, że gdy kwaśne substancje (np. sosy na bazie pomidorów) są gotowane w naczyniach miedzianych, możliwe jest przenikanie miedzi do żywności w znaczących ilościach. W jednym eksperymencie kwaśny symulant żywności wyciągał nawet do kilkunastu mikrogramów miedzi na gram potrawy po godzinie gotowania w miedzianej patelni - wyjaśniła Sylwia Bogdan.

Jaki zatem rodzaj garnków miedzianych jest dla nas w 100 proc. bezpieczny? Zdaniem dr Sylwii Bogdan, dobrym wyborem będą te, które posiadają wewnętrzną, niemiedzianą powłokę.

- Większość nowoczesnych garnków miedzianych ma wewnętrzną powłokę z innego, mniej reaktywnego metalu. Często jest to stal nierdzewna lub cyna, które tworzą barierę zapobiegającą bezpośredniemu kontaktowi jedzenia z miedzią. Taka konstrukcja pozwala wykorzystać doskonałe przewodnictwo cieplne miedzi i jednocześnie ogranicza migrację miedzi do potraw, co czyni je bezpiecznymi do typowego gotowania - pod warunkiem, że powłoka wewnętrzna jest nienaruszona. Linowane naczynia pokazują przy tym znacznie niższą migrację miedzi do jedzenia niż nielinowane.

Ekspertka swoją wypowiedź poparła badanami naukowymi, które dokładnie wyjaśniają zjawisko migracji metali podczas gotowania w naczyniach miedzianych z powłoką.

- W jednym badaniu z 2020 roku (Temperature and pH affect copper release kinetics from copper metal foil and commercial copperware to food simulants) analizowano migrację różnych metali (w tym miedzi) z naczynia miedzianego pokrytego warstwą cyny do modelowych substancji o różnym pH.

Wyniki pokazały, że wydłużony kontakt i gotowanie powodowały wzrost migracji metali, a najbardziej intensywna migracja zachodziła w kwaśnym środowisku (pH 4). Takie obserwacje podkreślają, że czas gotowania i pH potrawy mają realny wpływ na to, ile metalu może przeniknąć do żywności - wyjaśniła chemiczka.

Ekspertka wspomniała także o wielu zaletach naczyń miedzianych i zasadach ich użytkowania.

- Garnki i inne naczynia miedziane mogą być stosowane bez obaw o zdrowie, jeśli są prawidłowo wykonane i użytkowane. Zalety to świetne przewodzenie ciepła, szybkie i równomierne gotowanie oraz duża trwałość. Wady i potencjalne ryzyka dotyczą głównie naczyń nielinowanych lub uszkodzonych - w takich przypadkach miedź może migrować do jedzenia, szczególnie przy kwaśnych potrawach i długotrwałym kontakcie, a to nadmierne spożycie miedzi może mieć negatywne skutki zdrowotne. Dlatego zawsze warto wybierać naczynia z nieprzepuszczalną powłoką (np. stal nierdzewna, cyna) i unikać używania ich do gotowania lub przechowywania bardzo kwaśnych potraw - dodała ekspertka.

Poznaj sprawdzone triki na sprzątanie i porządkowanie przestrzeni bez stresu. Od praktycznych porad po szybkie metody na czysty i przytulny dom. Więcej wskazówek znajdziesz na kobieta.interia.pl/porady