Kto dziedziczy mieszkanie i majątek po rodzicach. Wyjaśniamy najważniejsze zasady spadkowe
Śmierć rodzica oznacza konieczność uregulowania spraw majątkowych. To, kto otrzyma mieszkanie, oszczędności lub przejmie odpowiedzialność za długi, zależy przede wszystkim od testamentu, sytuacji rodzinnej zmarłego i tego, co rzeczywiście należało do jego majątku.
Spis treści:
- Testament ma pierwszeństwo przed ustawą
- Bez testamentu dzieci dziedziczą razem z małżonkiem
- Kiedy udział otrzymują wnuki?
- Mieszkanie rodziców nie zawsze w całości jest spadkiem
- Po rodzicu dziedziczy się również długi
- Najpierw potwierdzenie praw, później podział majątku
- Spadek po rodzicach a podatek
Testament ma pierwszeństwo przed ustawą
Jeżeli rodzic pozostawił ważny testament, to on wskazuje spadkobierców. Może przepisać cały majątek jednemu dziecku, podzielić go między kilka osób albo wskazać kogoś spoza rodziny. Pominięte dziecko nie nabywa wówczas automatycznie udziału w domu czy pieniądzach.
Nie oznacza to jednak, że zawsze zostaje z niczym. Dzieci należą do osób uprawnionych do zachowku. Co do zasady mogą domagać się kwoty odpowiadającej połowie udziału, który otrzymałyby bez testamentu. Jeśli dziecko jest małoletnie albo trwale niezdolne do pracy, zachowek może wynosić dwie trzecie tego udziału. Inaczej jest między innymi przy skutecznym wydziedziczeniu.
Zobacz również:
Bez testamentu dzieci dziedziczą razem z małżonkiem
Gdy testamentu nie ma albo okaże się nieważny, obowiązują przepisy Kodeksu cywilnego. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci zmarłego oraz jego małżonek. Jeżeli rodzic nie pozostawał w małżeństwie, dzieci dzielą spadek w równych częściach. Dwoje dzieci otrzyma po połowie, troje - po jednej trzeciej.
Do spadku po rodzicu na tych samych zasadach mogą być powołane dzieci z różnych związków. Istotne jest pokrewieństwo ze zmarłym rodzicem albo prawnie skuteczne przysposobienie.
Jeżeli żyje drugi rodzic i w dniu śmierci był małżonkiem zmarłego, dziedziczy razem z dziećmi. Zasadą jest podział na równe części, ale udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Przy jednym dziecku małżonek i dziecko otrzymają po połowie. Przy dwojgu dzieci każdy dostanie po jednej trzeciej. Jeśli dzieci jest czworo, małżonek otrzyma jedną czwartą, a każde dziecko po trzy szesnaste spadku.
Kiedy udział otrzymują wnuki?
Może się zdarzyć, że jedno z dzieci nie dożyło śmierci rodzica. Wtedy udział, który przypadłby temu dziecku, przechodzi na jego potomków. Jeżeli matka miała dwoje dzieci, ale syn zmarł wcześniej i pozostawił dwoje dzieci, żyjąca córka odziedziczy połowę majątku matki, a każde z wnuków po jednej czwartej.
Podobny skutek może nastąpić, gdy dziecko odrzuci spadek. Jest wówczas traktowane tak, jakby nie dożyło jego otwarcia, dlatego do dziedziczenia mogą wejść jego dzieci. To szczególnie ważne, jeśli powodem odrzucenia są długi.
Mieszkanie rodziców nie zawsze w całości jest spadkiem
Najczęstsze nieporozumienia dotyczą mieszkania kupionego przez rodziców w czasie małżeństwa. Jeżeli należało do ich majątku wspólnego, po śmierci jednego rodzica do spadku zwykle wchodzi tylko jego połowa. Druga połowa pozostaje własnością żyjącego małżonka.
Przykład: ojciec umiera, pozostawiając żonę i dwoje dzieci, a mieszkanie stanowiło majątek wspólny. Matka zachowuje swoją połowę lokalu. Druga połowa jest spadkiem i zostaje podzielona po jednej trzeciej między matkę i dzieci. W efekcie dzieci otrzymują po jednej szóstej całego mieszkania, a matka ma łącznie dwie trzecie nieruchomości.
Informacja, że dziecku przysługuje jedna trzecia spadku, nie zawsze oznacza więc jedną trzecią mieszkania nazywanego "mieszkaniem rodziców". Najpierw należy ustalić, jaka część lokalu należała do zmarłego.
Po rodzicu dziedziczy się również długi
Spadek obejmuje także zobowiązania, na przykład niespłacony kredyt, pożyczki czy zaległości. Spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, gdy dowiedział się, że został powołany do spadku, aby złożyć oświadczenie o jego przyjęciu albo odrzuceniu.
Brak oświadczenia oznacza co do zasady przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność za długi jest wtedy ograniczona do wartości odziedziczonego majątku. Odrzucenie spadku wyłącza zarówno prawo do aktywów, jak i odpowiedzialność za długi, ale może sprawić, że do dziedziczenia zostaną powołane dzieci odrzucającego.
Najpierw potwierdzenie praw, później podział majątku
Sprawa spadkowa po rodzicu zwykle ma dwa etapy. Najpierw formalnie potwierdza się, kto dziedziczy i w jakich częściach. Może to nastąpić przed sądem, poprzez stwierdzenie nabycia spadku, albo u notariusza, poprzez akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli sytuacja jest bezsporna.
Dopiero dział spadku rozstrzyga, kto otrzyma konkretne składniki majątku. Spadkobiercy mogą na przykład ustalić, że mieszkanie przejmie jedna osoba, spłacając pozostałych. Gdy porozumienia nie ma, podziału dokonuje sąd.
Spadek po rodzicach a podatek
Dzieci mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, niezależnie od wartości spadku. Trzeba jednak dopilnować formalności. Co do zasady każde dziecko powinno zgłosić nabycie majątku na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia.
O tym, ile dziecko faktycznie dostanie po rodzicu, decydują zatem nie tylko liczba rodzeństwa, lecz także testament, małżonek zmarłego, wspólny majątek, możliwe długi i terminowe załatwienie formalności.
