Mąż zmarł, co z jego rzeczami i oszczędnościami? Kwestie formalne po śmierci jednego z małżonków
Po odejściu męża lub żony kwestie formalne mogą okazać się skomplikowane. Wspólne konto bankowe czy auto nie przechodzą automatycznie na własność żyjącego małżonka. Jak w niełatwym momencie uporządkować sprawy majątkowe? Oto kilka wskazówek.
Spis treści:
- Najpierw majątek małżeński, później spadek
- Kto dziedziczy bez testamentu?
- Co ze wspólnym kontem bankowym?
- Co dzieje się z lokatami?
- Samochód nie przechodzi automatycznie na małżonka
- Meble, sprzęt i inne rzeczy wspólne
- Najpierw dokumenty, dopiero potem podział
Najpierw majątek małżeński, później spadek
W chwili śmierci jednego z małżonków ustaje wspólność majątkowa. Nie oznacza to jednak, że wszystkie oszczędności, pojazdy, meble czy nieruchomości w całości stają się spadkiem. Co do zasady połowa majątku wspólnego należy do żyjącego męża lub żony. Dopiero udział zmarłego trafia do masy spadkowej.
Jeżeli małżonkowie kupili samochód lub mieszkanie za wspólne pieniądze, wdowa albo wdowiec zachowuje swój udział. Dziedziczeniu podlega część zmarłego. Inaczej wygląda majątek osobisty, na przykład przedmioty odziedziczone wcześniej lub otrzymane w darowiźnie. Mogą one w całości wejść do spadku.
Kto dziedziczy bez testamentu?
Jeżeli istnieje ważny testament, o przeznaczeniu majątku decyduje jego treść, choć najbliżsi mogą mieć roszczenie o zachowek. Gdy testamentu nie ma, w pierwszej kolejności dziedziczą małżonek i dzieci. Ich udziały są równe, ale część małżonka nie może być mniejsza niż jedna czwarta spadku.
Jeżeli zmarły nie miał dzieci ani wnuków, do dziedziczenia mogą zostać powołani małżonek oraz rodzice zmarłego, a czasem także rodzeństwo lub jego potomkowie. Sam fakt pozostawania w małżeństwie nie zawsze daje więc prawo do całego majątku.
Co ze wspólnym kontem bankowym?
Wspólny rachunek należy odróżnić od indywidualnego konta zmarłego, do którego małżonek miał jedynie kartę lub pełnomocnictwo. Pełnomocnictwo co do zasady wygasa z chwilą śmierci właściciela. Korzystanie później z jego karty, kodu PIN albo bankowości internetowej może prowadzić do sporu ze spadkobiercami.
Przy prawdziwym rachunku wspólnym śmierć jednego ze współposiadaczy zwykle nie powoduje automatycznego zamknięcia konta. O dalszym dostępie przesądzają jednak umowa i regulamin banku. Bank może pozostawić rachunek żyjącemu współposiadaczowi, ograniczyć wypłaty albo zablokować część środków do czasu wyjaśnienia spraw spadkowych.
Możliwość wypłacenia całego salda nie oznacza, że wszystkie pieniądze stają się własnością wdowy lub wdowca. Trzeba rozliczyć udział zmarłego, zależny od pochodzenia środków i ustroju majątkowego małżonków. Wypłata całej kwoty może oznaczać późniejszy obowiązek zwrotu pieniędzy innym spadkobiercom.
Co dzieje się z lokatami?
Lokata prowadzona wyłącznie na nazwisko zmarłego zasadniczo podlega procedurze spadkowej. Bank wypłaci środki po przedstawieniu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza.
Znaczenie ma jednak źródło pieniędzy. Jeżeli lokata została założona ze wspólnych oszczędności, żyjący małżonek może dochodzić swojego udziału. Sam fakt, że produkt bankowy widniał tylko na jedno nazwisko, nie zawsze przesądza o własności całej kwoty.
Wyjątkiem może być dyspozycja wkładem na wypadek śmierci. Posiadacz indywidualnego rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego lub lokaty terminowej może wskazać między innymi małżonka, dzieci, wnuki, rodziców albo rodzeństwo. Wypłata do ustawowego limitu nie wchodzi do spadku. Dyspozycja ta nie dotyczy rachunku wspólnego.
Samochód nie przechodzi automatycznie na małżonka
Jeżeli auto należało do majątku wspólnego, żyjący małżonek zachowuje swój udział, natomiast część zmarłego podlega dziedziczeniu. Właścicielami pojazdu mogą więc zostać jednocześnie małżonek i dzieci albo inni spadkobiercy.
Do czasu uporządkowania spraw spadkowych samochodu nie należy sprzedawać, darować ani złomować bez zgody wszystkich uprawnionych. Jeden ze spadkobierców może z niego korzystać, powinien jednak robić to za wiedzą pozostałych.
Obowiązkowe ubezpieczenie OC nie wygasa tylko dlatego, że właściciel zmarł. Trzeba pilnować ciągłości ochrony i poinformować ubezpieczyciela. Po uzyskaniu prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia należy złożyć wniosek o rejestrację auta. Termin wynosi 60 dni od uzyskania dokumentu potwierdzającego prawa do pojazdu.
Meble, sprzęt i inne rzeczy wspólne
Wyposażenie mieszkania, elektronika, biżuteria, narzędzia i kolekcje również trzeba przyporządkować do majątku wspólnego albo osobistego. Rzeczy kupione podczas małżeństwa ze wspólnych dochodów dzielą się podobnie: część należy do żyjącego małżonka, a udział zmarłego trafia do spadku.
Domownicy mogą nadal korzystać z rzeczy potrzebnych na co dzień. Nie oznacza to jednak prawa do ich dowolnej sprzedaży. Do czasu działu spadku majątek pozostaje wspólny dla spadkobierców. Przy sprzedaży mieszkania, samochodu, drogiego sprzętu lub rodzinnej kolekcji potrzebna jest zgoda wszystkich uprawnionych.
Najpierw dokumenty, dopiero potem podział
Pierwszym krokiem powinno być sporządzenie spisu rachunków, lokat, pojazdów i cenniejszych przedmiotów. Następnie trzeba uzyskać sądowe stwierdzenie nabycia spadku albo notarialny akt poświadczenia dziedziczenia.
Pośpiech w wypłacaniu pieniędzy i sprzedawaniu rzeczy może wywołać konflikt oraz obowiązek późniejszych rozliczeń. Najbezpieczniej najpierw oddzielić udział żyjącego małżonka od części zmarłego, ustalić wszystkich spadkobierców, a dopiero później przeprowadzić dział spadku.
