Najbardziej niedocenione zioło w polskiej kuchni. Ma więcej żelaza niż szpinak i dobrze działa na trawienie

Cząber ogrodowy (Satureja hortensis) to roślina, którą można spotkać pod kilkom nazwami w zależności od regionu, często określa się jako cząber letni, cząberek, pieprzyk lub fasolowe ziele. Naturalnie występował w regionach basenu Morza Śródziemnego oraz Morza Czarnego. Z czasem roślina ta zdobyła jednak uznanie na całym świecie i dziś jej uprawy od Ameryki Północnej aż po rejony Azji.

Choć jego walory doceniali już starożytni Rzymianie, to prawdziwy przełom nastąpił w średniowieczu. To właśnie wtedy cząber na dobre zadomowił się w Europie, stając się obowiązkowym ziołem w przyklasztornych ogrodach, gdzie mnisi skrupulatnie badali jego właściwości. Wtedy też chętnie wykorzystywano go w ziołolecznictwie jako naturalne wsparcie dla organizmu w tym m.in. układu trawiennego. Co więcej, to właśnie cząber był często najlepszą alternatywną dla pieprzu, który jeszcze kilka wieków temu był trudnodostępny.

Cząber, choć kiedyś rządził na stołach, dziś w hierarchii przypraw wylądował na najniższej półce w supermarkecie. Teraz ma zbyt dużą konkurencję - czarny pieprz, chili, kumin czy imbir stały się tanie i ogólnodostępne, więc cząber odszedł w kąt. Poza tym zioło to zostało nieco zaszufladkowane i mocno kojarzy się z daniami ciężkimi, np. fasolką po bretońsku czy grochówką, a obecnie wiele osób chętniej sięga po dania lekkie, więc taka przyprawa wydaje się zbędna. Nie można również zapomnieć o samym marketingu. Bazylia ma swoje pesto, rozmaryn idealnie komponuje się z pieczonymi ziemniakami, co widać w mediach społecznościowych, a kolendra rządzi w kuchni meksykańskiej i azjatyckiej. Cząber nie doczekał się żadnego "modnego" dania, które przywróciłoby go do łask.

Poza tym stosunkowo łatwo jest go zastąpić tymiankiem i pieprzem, szczególnie w domowej kuchni - smak będzie nieco inny, ale ziołowy aromat pozostanie zachowany. Nie pomaga również fakt, że niemalże nigdy nie można trafić na świeżą wersję w sklepach, gdzie bez problemu znajdziemy bazylię, miętę czy rozmaryn. Z cząbrem nie jest tak łatwo.

Cząber doskonale pasuje nie tylko do tradycyjnej, ale również do nowoczesnej kuchni. Przede wszystkim świetnie odnajduje się w towarzystwie rozmaitych mięs. Sprawdzi się zarówno do drobiu, wieprzowiny, jak i wołowiny, a także doskonale przełamuje smak ryb (zwłaszcza tych tłustszych). Ponieważ ułatwia trawienie, warto dodawać go do wszelkich dań z rusztu czy potraw jednogarnkowych.

Poza tym cząber fantastycznie komponuje się z pieczonymi warzywami korzeniowymi, takimi jak marchewka czy pietruszka. Zioło to jest wręcz stworzone do zapiekanek ziemniaczanych, potraw z grzybami leśnymi oraz dań na bazie strączków, np. sałatek z soczewicą czy domowego hummusu. Warto wiedzieć, że cząber jest jednym z głównych składników ziół prowansalskich.

Poza tym cząber idealnie podkręci smak delikatnych sosów śmietanowych oraz pomidorowych, szczególnie tych podawanych do makaronów oraz mięsnych klopsików.

Cząber to nie tylko aromatyczna przyprawa, ale przede wszystkim naturalny sprzymierzeniec układu pokarmowego. Wynika to głównie z dużej ilości błonnika. Zgodnie z danymi Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych w 100 gramach suszonych liści cząbru znajdziemy ok. 45 g błonnika. Poza tym zawiera 6,73 g białka, 2132 wapnia, 1051 mg potasu, 377 mg magnezu, 37,88 mg żelaza oraz sporą dawkę witaminy B6 oraz C. W mniejszych ilościach znajdziemy w nim także fosfor, cynk, miedź, selen witaminę A, niacynę i witaminę B1.

Jak dokładnie przekłada się to na układ trawienny? Składniki aktywne zawarte w tej roślinie intensywnie stymulują wydzielanie soków żołądkowych oraz żółci. Dzięki temu żołądek sprawniej radzi sobie z rozkładaniem posiłków. Ponadto zioło to wykazuje działanie rozkurczowe na jelita. Przynosi ulgę przy skurczach przewodu pokarmowego, zapobiega powstawaniu gazów i łagodzi wzdęcia.

Cząber cechuje się dodatkowo działaniem moczopędnym. Sprzyja to sprawnemu usuwaniu nadmiaru wody z organizmu, co naturalnie wspiera proces oczyszczania z toksyn oraz ułatwia pracę nerek.

To zioło pozytywnie wpływa nie tylko na układ trawienny. Cząber dzięki wysokiej zawartości potasu pomaga obniżać ciśnienie tętnicze krwi, wpływa na rozluźnianie naczyń krwionośnych, co może być dobrym wsparciem dla osób z wysokim ciśnieniem (przy czym nie zastąpi leków ani diety niskosodowej).

Przyprawa ta to dobre źródło żelaza, które odgrywa istotną rolę w organizmie. Jest głównym składnikiem hemoglobiny, która odpowiada za transport tlenu do wszystkich komórek. Wspiera procesy krwiotwórcze i chroni przed niedokrwistością (anemią) lub wspomaga jej leczenie. Dla porównania w szpinak ma od 2,7 do 3 mg żelaza w 100 g świeżych liści, co odpowiada ok. 8 g przyprawy.

Poza tym cząber zawiera karwakrol, który wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne. Znajdziemy w nim także tymol, który odpowiada za właściwości przeciwgrzybicze. Ponadto regularne włączanie cząbru do diety wspiera mechanizmy obronne organizmu. Zawarte w nim substancje, w tym witamina C oraz cynk, stymulują układ immunologiczny do walki z infekcjami i hamują rozwój chorobotwórczych drobnoustrojów.

Co więcej, dzięki obecności błonnika pokarmowego cząber ma pozytywny wpływ na profil lipidowy krwi. Pomaga obniżać stężenie "złego" cholesterolu (LDL) i jednocześnie podwyższa poziom "dobrego" (HDL).

Cząber jest zdrowym ziołem i większość osób może go bezpiecznie włączyć do diety. Niemniej niektóre grupy powinny zachować szczególną ostrożność, a spożywanie cząbru skonsultować z lekarzem. Przede wszystkim zioło to nie jest zalecane kobietom w ciąży i karmiącym piersią. Z tej przyprawy powinny zrezygnować także osoby z zaburzeniami krzepliwości krwi oraz przed planowanymi operacjami.

Cząber należy do rodziny jasnotowatych, dlatego też osoby ze stwierdzonymi alergiami na inne zioła z tej rodziny powinny zachować dużą ostrożność. Poza tym nie jest zalecany osobom z ostrymi stanami zapalnymi żołądka i wrzodami oraz zaawansowanymi chorobami nerek.