Nieznani "goście" przy altance śmietnikowej. Problem, który kosztuje mieszkańców

Altanka śmietnikowa przy bloku stanowi część nieruchomości wspólnej i pozostaje w dyspozycji konkretnej wspólnoty mieszkaniowej albo spółdzielni. Zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach obowiązek ponoszenia opłat za odbiór odpadów spoczywa na właścicielach nieruchomości lub podmiotach nimi zarządzających, a w zabudowie wielolokalowej - na wspólnocie lub spółdzielni. Oznacza to, że z pojemników powinni korzystać wyłącznie mieszkańcy, którzy opłacają wywóz śmieci w ramach złożonych deklaracji.

Gdy osoba z zewnątrz regularnie podrzuca swoje odpady, pojemniki szybciej się zapełniają, a przedsiębiorstwo odbierające śmieci musi realizować dodatkowe odbiory. Każdy taki kurs generuje koszt, który wraca do mieszkańców w opłatach czynszowych. Dodatkowym ryzykiem jest segregacja: wrzucenie jednego worka z odpadami nieposegregowanymi może skutkować uznaniem całego kontenera za zmieszany, a w konsekwencji naliczeniem podwyższonej opłaty za brak selektywnej zbiórki dla całego budynku.

Jeżeli ktoś podrzuca śmieci do naszej altanki śmietnikowej w pierwszej kolejności powinniśmy zebrać dowody, które to potwierdzą. Zdjęcia, nagrania wideo lub zapis numeru rejestracyjnego pojazdu umożliwiają identyfikację sprawcy i mają kluczowe znaczenie zarówno w postępowaniu wykroczeniowym, jak i cywilnym. Zarządca nieruchomości może na tej podstawie wystąpić z roszczeniem o zwrot kosztów dodatkowego wywozu odpadów.

Sprawę najpierw należy zgłosić administracji budynku, która ma prawo wprowadzić rozwiązania organizacyjne: zamknięcie altany na klucz, kartę lub kod dostępu, a także montaż monitoringu obejmującego wejście do pomieszczenia. Takie działania mieszczą się w kompetencjach zarządcy i należą do najskuteczniejszych sposobów ograniczenia procederu.

Monitoring altany śmietnikowej jest co do zasady dopuszczalny, o ile służy ochronie mienia i interesów mieszkańców. Kamery nie mogą jednak obejmować przestrzeni prywatnej ani nagrywać dźwięku, a mieszkańcy powinni zostać poinformowani o ich stosowaniu. Prawidłowo zamontowany monitoring stanowi jeden z najskuteczniejszych dowodów w sprawach o podrzucanie odpadów.

Jeżeli odpady są pozostawiane poza pojemnikami, na chodniku, trawniku albo w otoczeniu altany, należy zawiadomić straż miejską lub policję. W takim przypadku dochodzi bowiem do zaśmiecania terenu, a nie wyłącznie do nadużycia systemu gospodarowania odpadami.

Najczęstszym błędem mieszkańców jest samodzielne przenoszenie podrzuconych worków lub ich otwieranie w celu identyfikacji sprawcy. Takie działania mogą zniszczyć materiał dowodowy albo narazić lokatorów na zarzut naruszenia cudzej własności. Z punktu widzenia prawa bezpieczniej jest zabezpieczyć miejsce zdarzenia i przekazać sprawę zarządcy lub służbom.

Odpowiedzialność prawna za podrzucanie śmieci zależy od miejsca, w którym odpady zostaną pozostawione. Zgodnie z art. 145 § 1 Kodeksu wykroczeń, kto zanieczyszcza lub zaśmieca miejsca dostępne dla publiczności - w szczególności drogi, ulice, place, trawniki lub zieleńce - podlega karze grzywny nie niższej niż 500 zł. Sąd może dodatkowo orzec obowiązek uprzątnięcia zanieczyszczonego terenu (§ 3). Przepis ten znajduje zastosowanie przede wszystkim wtedy, gdy worki trafiają obok kontenera.

Inaczej oceniane są sytuacje, w których odpady są wrzucane bezpośrednio do cudzego pojemnika znajdującego się w zamkniętej altanie przypisanej do konkretnej nieruchomości. Taka przestrzeń nie zawsze jest uznawana za miejsce publiczne, dlatego mandat za art. 145 KW nie zostanie przyznany sprawcy automatycznie. W określonych okolicznościach, zwłaszcza jeśli ktoś podrzuca duże odpady remontowe, organy ścigania mogą zakwalifikować takie zachowanie jako wyłudzenie odpłatnej usługi komunalnej, czyli korzystanie z usługi odbioru i zagospodarowania odpadów bez uiszczenia należnej opłaty. Podstawą prawną jest wówczas art. 121 § 2 Kodeksu wykroczeń, który przewiduje karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny od 20 do 5000 zł.

Niezależnie od odpowiedzialności wykroczeniowej wspólnota mieszkaniowa lub spółdzielnia może dochodzić roszczeń na drodze cywilnej. Jeżeli podrzucane odpady powodują wzrost kosztów odbioru - rozliczanego coraz częściej według masy lub objętości - możliwe jest żądanie od sprawcy zwrotu poniesionych wydatków.

W ostatnich latach pojawiły się konkretne propozycje zmian prawa, które mają wprost uregulować problem podrzucania śmieci do cudzych altan śmietnikowych. Do sejmowej Komisji do Spraw Petycji trafiły wnioski przewidujące wprowadzenie nowego wykroczenia polegającego na pozostawianiu odpadów w pojemnikach przypisanych do innego adresu, z proponowaną karą grzywny od 1000 do nawet 10 000 zł. Komisja uznała ten postulat za zasadny i skierowała dezyderat do rządu, wskazując, że obecne regulacje nie pozwalają skutecznie karać sprawców.

Na dziś jednak nie doszło jeszcze do uchwalenia nowych przepisów. Brakuje gotowego projektu ustawy i zmian w Kodeksie wykroczeń, dlatego odpowiedzialność za podrzucanie śmieci wciąż opiera się na istniejących podstawach prawnych oraz jakości zebranego materiału dowodowego.