Spis treści:
- Najpierw zacznij od siebie
- Domowe szuflady, albumy i pudełka
- Najstarsi członkowie rodziny
- Urzędy stanu cywilnego
- Archiwa Państwowe i Szukaj w Archiwach
- Parafie i archiwa kościelne
- Internetowe bazy genealogiczne
- Cmentarze, nekrologi i lokalna prasa
- Szkoły, wojsko, zakłady pracy i sądy
- Każde odkrycie trzeba sprawdzić
Najpierw zacznij od siebie
Najlepiej budować drzewo, otwiera się w nowym oknie od siebie i cofać się pokolenie po pokoleniu. Przy każdej osobie warto zapisać imiona, nazwisko rodowe, daty i miejsca urodzenia, małżeństwa oraz śmierci, zawód, wyznanie i parafię.
Przybliżony rok, dawna nazwa wsi czy przezwisko mogą później naprowadzić na dokument. Trzeba jednak oddzielać fakty potwierdzone od rodzinnych przypuszczeń.
Zobacz również:
Domowe szuflady, albumy i pudełka
Pierwszym archiwum jest własny dom. Akty stanu cywilnego, książeczki wojskowe, świadectwa, legitymacje, stare paszporty, akty własności, nekrologi, listy i pamiętniki często zawierają nazwiska panieńskie, adresy, miejsca pracy lub dane świadków.
Warto obejrzeć odwroty fotografii. Dopisek z nazwą miejscowości, datą albo nazwiskiem zakładu fotograficznego może pomóc ustalić czas wykonania zdjęcia. Znaleziska najlepiej skanować i przypisywać do konkretnych osób.
Najstarsi członkowie rodziny
Rozmowę z dziadkami, ciotkami i starszymi kuzynami warto przeprowadzić jak wywiad. Zamiast pytać ogólnie o przeszłość, lepiej ustalić, gdzie mieszkali ich rodzice, jak nazywali się krewni, do jakiego kościoła chodzili, gdzie pracowali i gdzie zostali pochowani.
Warto zapytać też o migracje, zmianę nazwiska i ponowne małżeństwa. Za zgodą rozmówcy można nagrać spotkanie, bo drobne szczegóły często okazują się ważną wskazówką.
Urzędy stanu cywilnego
Nowszych aktów urodzenia, małżeństwa i zgonu należy szukać w urzędzie stanu cywilnego właściwym dla miejsca sporządzenia dokumentu. Księgi urodzeń są przechowywane w USC przez 100 lat, a księgi małżeństw i zgonów przez 80 lat. Po upływie tych okresów trafiają do archiwów państwowych.
Przed wysłaniem zapytania trzeba ustalić nie tylko rok, lecz także miejscowość. Granice administracyjne się zmieniały, więc współczesny urząd nie zawsze prowadził dawny rejestr.
Archiwa Państwowe i Szukaj w Archiwach
Starsze metryki, spisy ludności, wykazy mieszkańców, mapy, fotografie oraz dokumenty urzędowe można znaleźć w Archiwach Państwowych, otwiera się w nowym oknie. Wiele materiałów udostępniono bezpłatnie w serwisie Szukaj w Archiwach. Pomocne są wyszukiwarka akt metrykalnych oraz baza PRADZIAD, wskazująca miejsce przechowywania ksiąg z konkretnej miejscowości i okresu.
Brak skanu nie oznacza braku dokumentu. Część zbiorów tylko opisano, dlatego czasem trzeba zamówić jednostkę do czytelni lub poprosić o kopię.
Zobacz również:
Parafie i archiwa kościelne
Przed upowszechnieniem świeckiej rejestracji podstawowym źródłem były księgi parafialne. Zapisywano w nich chrzty, śluby i pogrzeby, a czasem również zapowiedzi, bierzmowania czy spisy parafian.
Poszukiwania należy prowadzić zgodnie z wyznaniem przodków, ponieważ księgi różnych wspólnot mogły trafiać do innych instytucji. Jeśli nie ma ich w archiwum państwowym, warto napisać do parafii lub archiwum kościelnego.
Internetowe bazy genealogiczne
W Polsce jednym z podstawowych narzędzi jest Geneteka, czyli wyszukiwarka indeksów urodzeń, małżeństw i zgonów. Uzupełniają ją serwisy ze skanami ksiąg, między innymi Metryki i Skanoteka. FamilySearch pozwala przeszukiwać międzynarodowe zbiory aktów, spisów ludności i innych zapisów historycznych oraz tworzyć drzewo rodzinne.
W wyszukiwarkach warto próbować różnych wariantów nazwiska. Ta sama osoba mogła być zapisana po polsku, niemiecku, rosyjsku lub łacinie. Indeks jest jednak tylko wskazówką. Najważniejszy pozostaje skan oryginalnego aktu.
Cmentarze, nekrologi i lokalna prasa
Nagrobek może podać pełne daty życia, nazwisko rodowe kobiety, informację o małżonku, zawodzie albo stopniu wojskowym. Warto korzystać z internetowych wyszukiwarek cmentarnych, ale także odwiedzić nekropolię. W sąsiednich grobach często spoczywają inni krewni.
Nekrologi i dawne gazety przynoszą informacje o miejscu pogrzebu, działalności społecznej, wypadkach, jubileuszach czy prowadzonych firmach. Pomocne są też biblioteki cyfrowe i archiwa lokalnej prasy.
Szkoły, wojsko, zakłady pracy i sądy
Gdy metryki nie wystarczają, trzeba sięgnąć po źródła uzupełniające. Akta szkolne mogą zawierać adres i dane rodziców. Dokumenty wojskowe wskazują miejsce zamieszkania, zawód i przebieg służby, a pracownicze - życiorysy, fotografie oraz kolejne miejsca zatrudnienia.
Cenne są również księgi meldunkowe, akta hipoteczne, notarialne, spadkowe, sądowe i opiekuńcze. Pokazują nie tylko pokrewieństwo, ale także majątek, migracje i codzienne problemy rodziny.
Każde odkrycie trzeba sprawdzić
Samo podobieństwo imienia, nazwiska i miejscowości nie potwierdza pokrewieństwa. Informację najlepiej potwierdzić w co najmniej dwóch niezależnych zapisach i zawsze zanotować, skąd pochodzi. Dzięki temu drzewo nie stanie się zbiorem przypadkowo połączonych nazwisk, lecz udokumentowaną historią rodziny.
