Ten przedmiot w kuchni roznosi bakterie. Używasz go codziennie i nawet o tym nie wiesz

Ręcznik kuchenny jest jednym z najbardziej dynamicznych mikrośrodowisk w całym domu. Co chwilę dotykasz go mokrymi rękami, wycierasz nim blat lub wycierasz talerz. Niestety włókna tkaniny działają na podobnej zasadzie co gąbka - zatrzymują wilgoć, tłuszcze, mikroskopijne cząstki jedzenia oraz naturalne bakterie obecne na naszej skórze. Możemy więc uznać go za żywy inkubator dla drobnoustrojów.

Badania Uniwersytetu Nauki i Technologii w Szanghaju, opublikowane 6 stycznia 2025 r. w czasopiśmie Microorganisms pod tytułem "Biofilm Compositions and Bacterial Diversity on Kitchen Towels in Daily Use" wykazały, że już po kilku tygodniach codziennego użytkowania na powierzchni ręczników powstają złożone biofilmy - struktury bakteryjne o zwartej, odpornej budowie. Naukowcy opisują je jako "maty mikroorganizmów", które wnikają głęboko w strukturę włókien i wykazują odporność na standardowe pranie, zwłaszcza w temperaturach poniżej 60°C.

Biofilm można porównać do tarczy ochronnej. Bakterie otaczają się warstwą polisacharydów, białek i kwasów nukleinowych, tworząc środowisko, które utrudnia ich usunięcie. Oznacza to, że nawet jeśli ręcznik wygląda na czysty, może zawierać od 10⁴ do 10⁷ jednostek tworzących kolonie na gram materiału, czyli miliardy bakterii. Są to wartości potwierdzone w badaniach terenowych cytowanych przez zespół z Szanghaju. To poziomy porównywalne z tymi, które obserwuje się na powierzchniach w zakładach gastronomicznych, a więc środowiskach o znacznie większym obciążeniu mikrobiologicznym niż przeciętna kuchnia domowa.

Co więcej, analiza wykazała obecność bakterii z rodzajów Pseudomonas, Staphylococcus oraz Acinetobacter - mikroorganizmów znanych z wysokiej zdolności do przetrwania w trudnych warunkach i szybkiej kolonizacji nowych powierzchni. Rozwijają się w miejscach o podwyższonej wilgotności i mogą prowadzić do zatruć pokarmowych oraz zakażeń skóry, ran i dróg oddechowych, szczególnie u osób z osłabioną odpornością.

Biofilm, składający się w głównej mierze z okruszków, soków z mięsa czy resztek warzyw rozwija się szczególnie intensywnie w miejscach o gęstszym splocie tkaniny. To właśnie tam wilgoć utrzymuje się najdłużej, a przepływ powietrza jest ograniczony. Ręczniki o grubym, puszystym splocie są przyjemne w dotyku, lecz mogą sprzyjać szybszemu namnażaniu bakterii. Badacze zauważyli również, że zapach "stęchlizny", który pojawia się po kilku dniach użytkowania, jest bezpośrednio związany z aktywnością metaboliczną mikroorganizmów w biofilmie. Stanowi realny efekt pracy bakterii, które rozkładają resztki organiczne uwięzione w tkaninie.

Bakterie E. coli, Staphylococcus aureus czy Salmonella potrafią przetrwać w wilgotnej tkaninie wiele godzin, a nawet dni. Największe zagrożenie pojawia się przy kontakcie z surowym mięsem i jego sokami, które zawierają drobnoustroje zdolne do szybkiego namnażania w wilgotnym środowisku. Czego więc nie powinniśmy robić z ręcznikiem kuchennym? Mamy kilka wskazówek:

• nie wycieraj blatów i desek do krojenia po obróbce mięsa: wówczas "wcieramy" bakterie w strukturę tkaniny, a później przenosimy je na dłonie lub naczynia;
• nie dotykaj worków na resztki organiczne i odpady: zanim wyrzucisz resztki po obieraniu warzyw, mięsa czy owoców, nie dotykaj ich ręcznikiem. To teren skażony resztkami bakterii i drobnoustrojów gnilnych;
• nie dotykaj ręcznika dłońmi brudnymi od pracy w ogrodzie czy toalecie: ziemia, klamki, spłuczki, toaleta i narzędzia ogrodowe to źródła bakterii środowiskowych, które łatwo przenieść na ręcznik, a później na żywność;
• nie otwieraj ręcznikiem szczelnie zamkniętych opakowań: podczas mocnego chwytu dłonie wydzielają mikroskopijne ilości potu, który jest nośnikiem bakterii z tkaniny. W efekcie mikroorganizmy trafiają na skórę, a następnie na produkty spożywcze;
• nie wycieraj ręcznikiem blatów po szybkich kuchennych "awariach": rozlane mleko, sok czy tłuszcz to doskonała pożywka dla bakterii. Jeśli używasz ręcznika od kilku dni, wilgoć jedynie pobudzi rozwój mikroorganizmów, które wniknęły wcześniej w jego włókna.

Nawet pozornie niewinne użycie ręcznika do przetarcia twarzy, ust czy świeżo umytych naczyń może prowadzić do przeniesienia bakterii na skórę lub żywność. Dlatego w profesjonalnych kuchniach ręczniki wymienia się kilka razy dziennie, a w domowych warunkach warto przyjąć podobną zasadę - nie z przesadnej ostrożności, lecz z troski o zdrowie i higienę.

Najprostszą i wciąż jedną z najskuteczniejszych alternatyw dla materiałowych ręczników kuchennych są ręczniki papierowe. Używamy ich wyłącznie jednorazowo, więc eliminujemy ryzyko namnażania bakterii. Należy jednak pamiętać, że papier sprawdza się głównie przy zadaniach wysokiego ryzyka - osuszaniu soków z mięsa, wycieraniu powierzchni po kontakcie z surowym drobiem czy szybkim usuwaniu rozlanych płynów. Do codziennego sprzątania lepiej sprawdzają się ściereczki z mikrofibry, które - jak podkreślają autorzy raportu Kiline Papers - w zależności od splotu mogą wchłaniać nawet 30% więcej wody niż klasyczna bawełna i schnąć znacznie szybciej. Szybkie odparowywanie wilgoci ogranicza rozwój bakterii i pozwala na efektywne czyszczenie bez konieczności stosowania silnych detergentów.

Coraz większą popularność zdobywają również tzw. szwedzkie ścierki, czyli mieszanka celulozy i bawełny, która łączy chłonność papieru z trwałością tkaniny. Schną szybciej niż klasyczna bawełna, a po wysuszeniu mogą redukować liczbę bakterii nawet o 99%. Jedna taka ściereczka zastępuje kilkanaście rolek ręczników papierowych. W kuchniach profesjonalnych stosuje się dodatkowo tzw. morfologiczną separację zadań - system, w którym każda ściereczka ma przypisane konkretne zastosowanie.

Warto również zwrócić uwagę na ściereczki bambusowe, które dzięki naturalnym właściwościom antybakteryjnym i szybkiemu schnięciu są coraz częstszym wyborem w domowych kuchniach. Ich włókna mają strukturę ułatwiającą odprowadzanie wilgoci, więc ograniczają rozwój mikroorganizmów. Dobrym rozwiązaniem są również wilgotne ściereczki dezynfekujące - szczególnie te nasączone alkoholem lub preparatami antybakteryjnymi. Sprawdzają się idealnie w sytuacjach nagłych: przy rozlanych sokach z pomidorów, kontakcie z surowym mięsem czy czyszczeniu powierzchni po produktach wysokiego ryzyka. Ich przewaga polega na tym, że działają natychmiast, a po użyciu trafiają do kosza, nie stając się kolejnym miejscem namnażania bakterii.

Niezależnie od wybranego materiału, najważniejsza jest regularna wymiana ścierek oraz ręczników i pranie w temperaturze 60°C lub wyższej. Zmiana nawyków, wprowadzenie systemu kolorystycznego i świadome korzystanie z różnych rodzajów ściereczek zdecydowanie ułatwi nam dbanie o kuchnię.

Poznaj sprawdzone triki na sprzątanie i porządkowanie przestrzeni bez stresu. Od praktycznych porad po szybkie metody na czysty i przytulny dom. Więcej wskazówek znajdziesz na kobieta.interia.pl/porady