Kolor oczu zdradza wysoki iloraz inteligencji? Nauka ma na ten temat teorię

Od wieków ludzie wierzyli, że oczy mówią o nas więcej niż jesteśmy w stanie powiedzieć, czy zaprezentować. "Oczy są zwierciadłem duszy" - w głęboko filozoficzny sens tego zdania wierzono już w starożytności, gdy próbowano odczytywać charakter człowieka z rysów twarzy i spojrzenia. Z czasem pojawiły się też teorie dotyczące koloru naszej tęczówki. Niebieskie oczy miały oznaczać inteligencję i spokój, zielone - tajemniczość i kreatywność, a brązowe - siłę charakteru oraz dominację. Dziś podobne opisy nadal krążą w internecie, fascynując ludzi. Psychologia dowodzi jednak, że większość tych przekonań wynika bardziej z naszych skojarzeń i stereotypów, a nie z nauki. Mimo to temat wciąż powraca, bo oczy są jednym z najważniejszych elementów twarzy: przyciągają uwagę i odgrywają ogromną rolę w relacjach międzyludzkich. Nie bez powodu wiele osób zapytanych o początek wieloletniego związku mówi: "Najpierw urzekły mnie w niej/nim oczy".

Naukowcy wielokrotnie próbowali sprawdzić, czy kolor oczu może mieć związek z naszym temperamentem lub funkcjonowaniem mózgu. Jednym z najczęściej cytowanych badań jest eksperyment W.H. Tedforda opublikowany w "Perceptual and Motor Skills" w 1978 roku, a więc niemal 50 lat temu. Badacze zauważyli, że osoby z ciemnymi oczami osiągały nieco lepsze wyniki w testach czasu reakcji, niż osoby o jasnej tęczówce. Autorzy sugerowali, że może mieć to związek z melaniną i działaniem układu nerwowego.

Kilka lat wcześniej pojawiło się także badanie Allana Markle'a, według którego osoby z ciemnymi oczami wykazywały silniejsze reakcje emocjonalne na bodźce stresowe lub pobudzające. To właśnie takie publikacje sprawiły, że zaczęły tworzyć się popularne teorie: brązowe oczy miały oznaczać impulsywność, siłę psychiczną i zdecydowanie, a jasne oczy łączono z większym spokojem. Problem w tym, że współczesna nauka traktuje te wyniki ze sporą rezerwą i mnóstwem wątpliwości, bo badania były niewielkie, trudne do powtórzenia i nie dowiodły jednoznacznych zależności.

Najwięcej mitów dotyczy jednak inteligencji. W kulturze masowej od lat powraca przekonanie, że osoby o niebieskich oczach są bardziej inteligentne albo bardziej kreatywne. Ta teoria na tyle fascynuje ludzi, że artykuły na ten temat, filmiki, opinie mistyków i osób zajmujących się astrologią i paranaukami mnożą się i nic nie wskazuje na to, by to zainteresowanie kiedykolwiek zniknęło.

Niestety, nie istnieją jednak wiarygodne badania potwierdzające, że konkretny kolor tęczówki oznacza wyższe IQ. Zarówno psychologia, jak i genetyka są dziś zgodne: inteligencja zależy od ogromnej liczby czynników: genów, środowiska, edukacji, doświadczeń życiowych, a nawet zdrowia, ale nie od barwy oka.

Ale naukowcy zajmujący się psychologią społeczną zauważyli coś równie interesującego: ludzie automatycznie przypisują określone cechy osobom o konkretnym wyglądzie. Jasne oczy bywają odbierane jako bardziej "łagodne", "otwarte" czy "pełne mądrości", natomiast ciemne jako bardziej "silne", "dominujące" lub "zmysłowe". To zjawisko to tzw. efekt aureoli: nasze pierwsze wrażenie wpływa na ocenę charakteru drugiego człowieka, nawet jeśli nie ma ku temu realnych podstaw.

Być może właśnie dlatego temat koloru oczu od tak dawna fascynuje ludzi. Oczy mają w sobie najwięcej emocji spośród wszystkich "elementów" naszej twarzy - patrzymy w nie podczas rozmowy, szukamy w nich uczuć i ukrytych intencji. Współczesna psychologia uważa jednak, że choć mogą istnieć drobne korelacje związane z pigmentacją i reakcjami organizmu, to nie da się przewidzieć charakteru ani inteligencji człowieka jedynie na podstawie koloru jego oczu. Mimo to teorie o "tajemnicy spojrzenia" prawdopodobnie nigdy nie znikną, bo ludzie od zawsze chcieli wierzyć, że w oczach można dostrzec coś znacznie więcej niż tylko kolor.

Poznaj sekrety psychologii, które pomagają zrozumieć siebie i innych, poprawić relacje i wykorzystać potencjał umysłu w praktyce. Wejdź na kobieta.interia.pl/psychologia