Tak zazdrościmy innym. Zobacz, w której grupie jesteś

Zazdrość często jest dla ludzi niewygodna, trudna i bywa powodem do wstydu. Nie chcemy być zazdrośni, ale niestety zdarza się to w codziennym życiu. To uczucie ma też różne oblicza i by lepiej zrozumieć to, co się w nas dzieje, naukowcy już wielokrotnie podejmowali temat zazdrości w swoich badaniach. Patrząc na ich wnioski, niektóre składowe tego uczucia mogą nas zaskakiwać.

Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że najbardziej zazdrościmy wtedy, gdy ktoś właśnie wrócił z wymarzonych wakacji, właśnie dostał awans albo właśnie pochwalił się nowym samochodem. Badania zespołu Eda O'Briena z Uniwersytetu Chicagowskiego pokazują jednak coś zupełnie odwrotnego. Najsilniejszą zazdrość odczuwamy wtedy, gdy to godne pozazdroszczenia wydarzenie dopiero ma nastąpić.

W eksperymencie uczestnicy wyobrażali sobie, że ich bliski przyjaciel doświadcza rzeczy, o których sami marzą. Jedni mieli wyobrazić sobie swoje emocje na kilka dni przed tym wydarzeniem, drudzy na kilka dni po nim. Okazało się, że te same sytuacje były oceniane jako znacznie bardziej "godne pozazdroszczenia", gdy należały do przyszłości, a nie do przeszłości.

"Wydarzenia godne pozazdroszczenia tracą nad nami pewną władzę, gdy należą już do przeszłości" - mówi O'Brien w podsumowaniu badania.

Ten sam mechanizm potwierdzono w życiu codziennym, mierząc poziom zazdrości wobec osób mających walentynkę, czyli ukochaną osobę w dzień, który jest celebracją miłości, czyli w Walentynki. Zazdrość rosła wraz ze zbliżaniem się 14 lutego i gwałtownie spadała dzień później. Badacze zauważają, że ogromne znaczenie ma tu współczesny kontekst mediów społecznościowych. I tak patrząc na zdjęcie pakujących się na wakacje znajomych i sama informacja wysłana od nich "Spakowani na wakacje na Seszelach!" wywołuje silniejszą zazdrość niż "Wróciliśmy z Seszeli!". Nasz umysł mocniej reaguje na to, co jeszcze może się wydarzyć, niż na to, co już zostało zamknięte.

Co szczególnie interesujące, badacze rozróżnili dwa rodzaje zazdrości: złośliwą i łagodną. Po wydarzeniu ta pierwsza wyraźnie słabnie, natomiast druga może pozostać, a nawet się nasilić, przybierając formę inspiracji i motywacji. To odkrycie ma wymiar praktyczny. Samo wyobrażenie sobie, że dane wydarzenie już się odbyło, obniża poziom zazdrości i stresu oraz poprawia nastrój.

Badanie Nicole E. Henniger i Christine R. Harris, które zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym "Basic and Applied Social Psychology" pokazuje, że zazdrość bardzo rzadko jest skierowana ku ludziom zupełnie od nas odległym. Najczęściej pojawia się między osobami tej samej płci i w podobnym wieku. To nie celebryci wywołują w nas najsilniejsze porównania, lecz koleżanka z pracy, znajomy ze studiów czy sąsiad.

Im większe podobieństwo między ludźmi, tym łatwiej o porównanie, a tym samym chęć posiadania tego, co mają inni. Co więcej, wraz z wiekiem wyraźnie zmienia się zarówno częstotliwość zazdrości, jak i jej obszary. Osoby starsze zgłaszają mniej epizodów zazdrości i wskazują mniej dziedzin, w których jej doświadczają lub są jej obiektem.

Zmienia się też to, czego zazdrościmy. Młodsze osoby częściej nie mogą przeboleć czyjegoś wyglądu, sukcesów romantycznych, społecznych i edukacyjnych. Z wiekiem te obszary tracą na znaczeniu, natomiast rośnie porównywanie się z innymi pod względem pieniędzy i stabilności finansowej. Jedynie zazdrość o ogólne poczucie szczęścia i "lepsze życie" pozostaje stosunkowo stała przez całe życie.

Te wyniki sugerują, że zazdrość jest silnie powiązana z etapem życia i aktualnymi priorytetami. Dwudziestolatkowie porównują się w obszarach atrakcyjności i relacji. Osoby w średnim wieku częściej patrzą na kwestie finansowe i bezpieczeństwo. Zazdrość podąża więc za tym, co w danym momencie wydaje się najważniejsze.

Różnice w zazdrości, które opisali Danielle J. DelPriore, Sarah E. Hill i David M. Buss, w badaniu "Zazdrość: Specyfika funkcjonalna i zróżnicowane pod względem płci cechy konstrukcyjne", wyraźnie ujawniają się także między kobietami i mężczyznami. W badaniach, w których uczestnicy opisywali konkretne sytuacje ze swojego życia, płeć żeńska znacznie częściej wspominała zazdrość o atrakcyjność fizyczną innych kobiet, o ubrania, styl i popularność. Aż 17,8 proc. badanych kobiet pamiętało sytuację, w której zazdrościło innej osobie urody.

Mężczyźni natomiast częściej wskazywali zazdrość o pieniądze, status społeczny, prestiż oraz przedmioty związane ze statusem, takie jak samochód czy zegarek. 12,6 proc. mężczyzn wspominało sytuację zazdrości o czyjeś zasoby finansowe. W eksperymencie, w którym badani mieli uszeregować scenariusze wywołujące zazdrość, kobiety umieściły "bardziej atrakcyjną osobę" na pierwszym miejscu, podczas gdy dla mężczyzn najważniejszy był scenariusz związany z wyższym statusem i prestiżem.

Psychologowie tłumaczą te różnice w kategoriach ewolucyjnych. Zazdrościmy cech, które zwiększają atrakcyjność konkurenta na rynku partnerskim. Dla kobiet większe znaczenie ma wygląd rywalki, dla mężczyzn - zasoby i pozycja społeczna rywala.

Te różnice nie oznaczają jednak, że zazdrość działa zupełnie inaczej u obu płci. Raczej pokazują, że kieruje się ona w stronę tych obszarów, które dana płeć uznaje za najbardziej istotne w rywalizacji społecznej i romantycznej.

***

Źródła:

1. https://www.sciencedaily.com/releases/2019/05/190513081353.htm
2. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01973533.2015.1088440
3. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0146167212471687?int.sj-abstract.similar-articles.10=