Jak wyglądają święta wielkanocne na Kaszubach? Na stole rządzą Prażnica i Jastrowi Kùch

Zacznijmy od najbardziej zaskakującego zwyczaju, który odróżnia kaszubską Wielkanoc od tej znanej w pozostałych częściach kraju. W Poniedziałek Wielkanocny na Kaszubach tradycją jest dëgòwanié. Co to takiego? To smaganie, a raczej symboliczne biczowanie nóg, najczęściej dziewcząt, gałązkami jałowca lub brzozy. Dawniej grupy młodych mężczyzn, zwanych dëgòwnikami, ruszały wyruszały o świcie w objazd po wsi. Wpadali do domów, w których mieszkały panny na wydaniu i bez pardonu okładali ich łydki zielonymi, kłującymi witkami. Piskom i śmiechom nie było końca, a im bardziej podrapane i czerwone nogi, tym większe powodzenie u kawalerów miała panna.
Dziś ten zwyczaj, choć wciąż żywy, ma znacznie łagodniejszą formę. W wielu domach to ojciec lub dziadek symbolicznie smaga dzieci i wnuki po nogach, życząc im zdrowia i sił witalnych. Ten zwyczaj ma korzenie pogańskie - chodziło o obudzenie sił natury i przekazanie życiodajnej energii drzemiącej w młodych gałązkach. Woda też się pojawiała, ale to właśnie jałowiec był i jest prawdziwym symbolem kaszubskich dëgùsów.

Kaszubska kuchnia jest prosta, sycąca i oparta na darach ziemi. I taka też jest na Wielkanoc. Oczywiście w koszyczku ze święconką (swiãconka) znajdziemy to, co w całej Polsce: chleb, sól, kiełbasę, chrzan i baranka. Ale to, co dzieje się po rezurekcji, to już zupełnie inna bajka.

Śniadanie wielkanocne to prawdziwa uczta, której królową jest prażnica. To nic innego jak jajecznica, ale wyniesiona na kulinarny piedestał. Robiona na wędzonym boczku lub słoninie, często z dodatkiem pokrojonej w kostkę szynki lub kiełbasy - jest gęsta, aromatyczna i niezwykle sycąca. Dawniej przygotowywano ją na ogromnej patelni dla całej, wielopokoleniowej rodziny. Dzielenie się prażnicą prosto z patelni było symbolem jedności i wspólnoty.

Drugą gwiazdą stołu, tym razem serwowaną na słodko, jest Młodzowy Kùch, czyli drożdżowe ciasto wielkanocne. Przypomina nieco babkę, ale jest bogatsze. Wypełnione bakaliami, z dodatkiem marcepanu lub masy migdałowej, ozdobione krzyżem z ciasta i polane lukrem. Jego korzenny zapach wypełniał kaszubskie chaty na wiele dni przed świętami, budując niezwykłą atmosferę oczekiwania. Dziś te dania to kulinarny wehikuł czasu, smak dzieciństwa dla wielu Kaszubów i absolutny must-have dla każdego, kto chce poznać ten region od kuchni.

Czy na Wielkanoc Kaszubi ubierają swoje słynne, bogato haftowane stroje ludowe? Dziś już raczej nie, chyba, że podczas występów zespołów folklorystycznych. Jednak dawniej święta były jedną z niewielu okazji, by założyć najlepsze, odświętne ubranie. Było ono często szyte ręcznie, skromniejsze niż strój galowy, ale zawsze czyste, wyprasowane i świadczące o szacunku do tego wyjątkowego czasu. Kobiety zakładały białe koszule, ciemne spódnice i charakterystyczne, aksamitne czepce zdobione złotym haftem. Mężczyźni - białe koszule, ciemne spodnie i kamizelki. Ta dbałość o wygląd była częścią celebracji.
Współczesnym echem tej tradycji jest niezwykła estetyka, która pojawia się w dekoracjach. Słynny haft kaszubski, z motywami tulipanów, chabrów i bratków, zdobi obrusy, serwety i bieżniki na świątecznych stołach. Ten sam kunszt widać w zdobieniu jajek. Kaszubskie pisanki (malowóné jaja) to małe dzieła sztuki. Często wydrapywane, malowane woskiem lub ozdabiane misternymi, roślinnymi wzorami, nawiązują do otaczającej przyrody i są dowodem na niezwykły talent artystyczny i cierpliwość tutejszych gospodyń.

Jak bardzo zmieniły się kaszubskie święta? Na pewno stały się wygodniejsze. Nikt już nie pości tak rygorystycznie przez 40 dni, a przygotowania nie zajmują całego tygodnia. Sklepy oferują gotowe produkty, które kiedyś trzeba było przygotować samemu od podstaw. Mimo to, duch kaszubskiej Wielkanocy wciąż jest żywy.

Coraz więcej młodych ludzi z dumą wraca do korzeni, wypytując babcie o przepis na prawdziwy jastrowi kùch i ucząc dzieci starych, kaszubskich piosenek i przyśpiewek. W wielu wsiach wciąż można spotkać grupy dëgòwników, a lokalne koła gospodyń wiejskich prześcigają się w konkursach na najpiękniejsze palmy i pisanki. Kaszubi udowadniają, że można iść z duchem czasu, nie zapominając o tym, co najważniejsze - o tradycji, która łączy pokolenia i nadaje życiu głębszy sens.

Przeżycie Wielkanocy na Kaszubach to zanurzenie się w kulturze, która jest jednocześnie polska i zupełnie unikalna. Jeśli więc kiedykolwiek będziecie mieli okazję spędzić ten czas w sercu Pojezierza Kaszubskiego, nie wahajcie się ani chwili. Dajcie się symbolicznie wychłostać jałowcem na szczęście, spróbujcie prażnicy prosto z patelni i posłuchajcie dźwięków kaszubskiej mowy. Gwarantuję, że wrócicie z bagażem niezwykłych wspomnień i z nowym spojrzeniem na to, czym może być Wielkanoc. A na pożegnanie usłyszycie serdeczne, kaszubskie życzenie: Wiesołëch Jastrów!

Znajdź codzienną dawkę inspiracji od urody i zdrowia po podróże i styl życia. Sprawdź, co nowego na kobieta.interia.pl