Reklama

Reklama

Zaburzenia rozwoju płciowego

Obojnactwo to niezgodność płci genetycznej i/ lub gonadalnej z wyglądem zewnętrznych narządów płciowych. Obojnactwo (od 2006 roku zwane zaburzeniem rozwoju płciowego) zwykle jest diagnozowane u noworodków i niemowląt (ze względu na nieprawidłowy obraz zewnętrznych narządów płciowych).

Co to jest obojnactwo?

Płeć genetyczna uzależniona jest od zestawu chromosomów w komórkach naszego organizmu: obecność dwóch chromosomów X (XX) determinuje płeć żeńską, dwa różne chromosomy (XY) - płeć męską. Cały zestaw chromosomów występujących w każdej komórce naszego ciała zwany jest kariotypem. Kariotyp męski to 46 XY, a żeński to 46 XX.

Reklama

Płeć gonadalna uzależniona jest od rodzaju występujących gonad: jajników (płeć żeńska) lub jąder (płeć męska). Płeć somatyczna zależy od charakteru narządów płciowych (w późniejszym okresie życia również od innych cech np. obecności zarostu, budowy ciała): jajowodów, macicy, pochwy, łechtaczki, warg sromowych (płeć żeńska) oraz najądrzy, nasieniowodów, przewodów wytryskowych, prostaty, prącia, moszny (płeć męska).

Płeć psychiczna związana jest z identyfikacją płciową (poczuciem przynależności do określonej płci). 

Obojnactwo (od 2006 roku zwane zaburzeniem rozwoju płciowego) zwykle jest diagnozowane u noworodków i niemowląt (ze względu na nieprawidłowy obraz zewnętrznych narządów płciowych). W przypadkach tzw. odwrócenia płci (gdy prawidłowy wygląd zewnętrznych narządów płciowych -męskich lub żeńskich jest niezgodny z płcią genetyczną) rozpoznanie jest stawiane dopiero w okresie dojrzewania płciowego.

Do około 7. tygodnia życia płodowego zawiązki gonad (tzw. gonady pierwotne) pozostają takie same u obu płci. Na skutek uaktywnienia się pewnych genów zlokalizowanych na chromosomie Y (u zarodków męskich) gonady pierwotne zaczynają różnicować się w kierunku jądra. Powstają w nim specjalne komórki, które zaczynają produkować testosteron - męski hormon płciowy.

U zarodka znajdują się dwie struktury: przewody przyśródnerczowe Mullera (z których u kobiet rozwiną się jajowody, macica i górna część pochwy) oraz przewody śródnerczowe Wolffa (z których u mężczyzn rozwiną się m. in. nasieniowód i przewód wytryskowy).

Specjalne komórki zlokalizowane w jądrze wydzielają tzw. hormon antymillerowski. Dzięki temu zanikają przewody Mullera, a rozwijają się struktury z przewodów Wolffa. Produkcja męskich hormonów płciowych przez jądro prowadzi do rozwoju męskich narządów płciowych. U zarodków żeńskich nie występuje chromosom Y, w związku z tym gonada pierwotna zaczyna się różnicować w kierunku jajnika.

Brak hormonu antymullerowskiego prowadzi do rozwoju struktur wywodzących się z przewodów przyśródnerczowych, z kolei przewody Wolffa praktycznie w całości zanikają. Jajnik rozpoczyna produkcję żeńskich hormonów płciowych (głownie estrogenów), rozwijają się żeńskie wewnętrzne (jajowody, macica, pochwa, jajniki) i zewnętrzne (łechtaczka, wargi sromowe) narządy płciowe.

Zaburzenia rozwoju płciowego zostały podzielone na 2 grupy:

  • zaburzenia rozwoju płciowego jajnikowo-jądrowego (obojnactwo prawdziwe);
  • zaburzenia rozwoju płciowego z prawidłowym lub zaburzonym kariotypem (obojnactwo rzekome męskie i żeńskie).

Obojnactwo prawdziwe


Z taką sytuacją mamy do czynienia, gdy u pacjenta występuje równocześnie tkanka jajnikowa i jądrowa. Może być ona zlokalizowana w obrębie jednej gonady (tzw. ovotestis) - najczęściej występującej po jednej stronie, po drugiej znajduje się zwykle jajnik. Rzadziej ovotestis występuje obustronnie. U niektórych pacjentów mogą występować równocześnie dwie gonady - po jednej stronie jądro, a po drugiej jajnik. 

Narządy płciowe wewnętrzne i zewnętrzne są zwykle (w 90% przypadków) w różnym stopniu obojnacze. Czasem mogą mieć charakter żeński lub męski (w zależności od rodzaju wydzielanych hormonów przez gonady). Płeć psychiczna również bywa różna. Przyczyny rozwoju obojnactwa prawdziwego są najczęściej nieznane. 

U większości pacjentów stwierdza się prawidłowy kariotyp żeński- 46 XX. Chromosom X może zawierać materiał genetyczny, występujący zwykle na chromosomie Y. Jego obecność prowadzi do nieprawidłowego rozwoju gonad. Gonadę obojnaczą (ovotestis) należy bezwzględnie usunąć chirurgicznie, gdyż istnieje zwiększone ryzyko rozwoju w niej tzw. nowotworów zarodkowych. 

Jeśli u pacjenta występuję jądro i jajnik, pozostawia się gonadę zgodną z płcią psychiczną. Narządy płciowe wewnętrzne niezgodne z identyfikacją płciową pacjenta również powinny zostać usunięte. Pozostawiona gonada może wydzielać hormony płciowe, dzięki czemu możliwe jest prawidłowe dojrzewanie płciowe. 

Jeśli nie dochodzi do produkcji hormonów, należy je podawać doustnie, w formie zastrzyków lub plastrów. Zwykle przeprowadza się również operacje plastyczne zewnętrznych narządów płciowych. Są to zabiegi wieloetapowe, które prowadzą do odtworzenia narządów płciowych zgodnych z identyfikacją płciową pacjenta.

Obojnactwo rzekome żeńskie


To najczęstsza postać obojnactwa. U pacjentów z obojnactwem rzekomym żeńskim występuje kariotyp żeński (46 XX), obecne są jajniki i pozostałe kobiece narządy płciowe wewnętrzne natomiast zewnętrzne narządy płciowe ulegają maskulinizacji (dochodzi do przerostu łechtaczki, warg sromowych, w skrajnych przypadkach może dojść do wytworzenia męskich narządów płciowych zewnętrznych (prącia i moszny, w której nie ma jąder).

Nieprawidłowy wygląd narządów płciowych zewnętrzny jest spowodowany działaniem nadmiernej ilości androgenów (czyli męskich hormonów płciowych) na płód żeński. Istnieje kilka chorób, które prowadzą do nadmiaru androgenów. Zaliczamy do nich między innymi:

  • Wrodzony przerost nadnerczy (najczęstsza przyczyna!). Na skutek defektu genetycznego w nadnerczach płodu brakuje pewnych enzymów, które są niezbędne do produkcji hormonów sterydowych (m. in. kortyzolu i aldosteronu). W organizmie dziecka brakuje wyżej wymienionych hormonów, za to w nadmiarze powstają inne - androgeny. Jeśli choroba występuje u dziewczynek, nadmiar androgenów może prowadzić u nich do nieprawidłowego rozwoju narządów płciowych zewnętrznych oraz wystąpienia innych objawów.
  • Nowotwory nadnerczy lub gonad, które mogą produkować androgeny. Tego typu nowotwory mogą występować u płodów lub matek (wtedy androgeny wytworzone w organizmie matki przechodzą przez łożysko do dziecka).
  • Defekt specjalnego enzymu - aromatazy. Jest spowodowany mutacją genu zlokalizowanego na chromosomie 15. To rzadkie schorzenie również może prowadzić do nadmiaru androgenów, powodujących zmianę wyglądu narządów płciowych u płodów żeńskich.
  • Przyjmowanie przez matkę w ciąży leków, które działają jak androgeny. Zaliczamy do nich między innymi niektóre progestageny. Leki przechodzą przez łożysko do płodu i powodują maskulinizację narządów płciowych zewnętrznych.

Identyfikacja płciowa u dzieci, u których występuje obojnactwo rzekome żeńskie, jest najczęściej żeńska. Leczenie polega na usunięciu przyczyny, która prowadzi do nadmiernego wydzielania androgenów. Konieczne są również operacje plastyczne (zwykle kilkuetapowe), które przywrócą prawidłowy wygląd narządom płciowym zewnętrznym. Zabiegi przeprowadza się najczęściej u niemowląt. 

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama

Strona główna INTERIA.PL

Polecamy

Dziś w Interii

Raporty specjalne

Rekomendacje