Jest to obronny odruch organizmu, mający na celu usunięcie z dróg oddechowych zalegających tam ciał obcych (dlatego kaszlemy np. po zakrztuszeniu się) lub nadmiaru śluzu, czyli flegmy. Przyczyn kaszlu może być bardzo dużo i może on występować jako objaw towarzyszący wielu schorzeniom. Niektóre są bardzo poważne, inne całkiem błahe. Wymieńmy te najpowszechniejsze.
Nieżyt nosa i zatok
Przebieg wszelkich sezonowych infekcji, które najczęściej wrzucamy do jednego worka pod hasłem "przeziębienie lub grypa", zwykle jest dość podobny. Najpierw pojawia się katar, a kilka dni po nim - kaszel. Dlaczego tak jest? Ponieważ wydzielina z górnych dróg oddechowych, spływająca z zatok przez nos aż do gardła, podrażnia receptory kaszlu znajdujące się w okolicy ujścia przełyku. Odczuwamy to najczęściej jako charakterystyczne drapanie w gardle, które kończy się kaszlem.
Im więcej kaszlemy, tym bardziej podrażniamy gardło, a to uruchamia lawinę kolejnych objawów - śluzówka gardła również staje się zaczerwieniona i kaszel się nasila. Żeby z nim wygrać, trzeba wyleczyć katar. Dbać o higienę nosa, często wydmuchiwać wydzielinę, stosować krople i inhalacje, a u dzieci, które same tego nie potrafią, konieczne jest odciąganie kataru. Błędem jest jednak myślenie, że katar nadkaża dolne drogi oddechowe. Odkasływanie wydzieliny, która pochodzi z oskrzeli i płuc, to już inna choroba.
Zapalenie oskrzeli i płuc
Kaszel z wykrztuszaniem ropnej lub śluzowej wydzieliny, czasem świszczący oddech - a w najcięższych przypadkach także ból w klatce piersiowej i duszności - to objawy zapalenia oskrzeli lub płuc, czyli chorób dolnego odcinka układu oddechowego.
Skąd się biorą? Zapalenie najczęściej powodowane jest przez bakterię - dwoinkę zapalenia płuc Streptococcus pneumoniae, choć nawet co trzeci przypadek tej choroby jest wywołany infekcją wirusową. Zapalenie oskrzeli i płuc to także częste powikłania grypy.
Co zatem zrobić z kaszlem, który towarzyszy tym chorobom? Można stosować syropy wykrztuśne, aby łagodniej i krócej je przechodzić, ale do całkowitego wyleczenia potrzebne jest podanie antybiotyku, o czym zawsze decyduje lekarz.
Warto wiedzieć, że po przebytym zapaleniu oskrzeli lub płuc kaszel może utrzymywać się jeszcze przez kilka, lub - w przypadku dzieci - kilkanaście dni. Okres rekonwalescencji po chorobie to ważny etap zdrowienia. Nie wolno się wtedy forsować, a po zakończeniu leczenia konieczne jest udanie się do lekarza na kontrolę i sprawdzenie, czy choroba nie pozostawiła trwałych zmian w płucach.
Refluks żołądkowo-jelitowy
Kaszlesz długotrwale sucho i wręcz boleśnie, czujesz ciągłe drapanie w gardle, jesteś osłabiony, a syropy na kaszel nie pomagają? Być może to refluks. Kaszel przy refluksie, czyli chorobie układu pokarmowego, to częsty, choć nieoczywisty objaw. Jest spowodowany podrażnieniem gardła kwasami żołądkowymi, które zawracają w górę przełyku.
Czasem chory odczuwa to jako odbijanie, czasem jako zgagę, a czasem właśnie jako kaszel o charakterze nieproduktywnym, który pojawia się najczęściej w pozycji leżącej po jedzeniu, lub rano, chwilę po wstaniu z łóżka. W takiej sytuacji absolutnie nie należy przyjmować leków hamujących odruch kaszlu, gdyż one dodatkowo mogłyby podrażnić i tak już wrażliwy żołądek. Aby wygrać z uciążliwym kaszlem refluksowym, trzeba przede wszystkim rozwiązać problem żołądkowy.
Astma oskrzelowa, inaczej dychawica
Astma oskrzelowa jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, którą zdradzają: świszczący oddech, duszność, uczucie ściskania w klatce piersiowej i kaszel. Choroba ma charakter przewlekły i napadowy. Cierpi na nią coraz więcej z nas, astmatykami są już nawet 4 miliony Polaków, ale wielu ciągle o tym nie wie, myląc objawy astmy z innymi chorobami układu oddechowego.
Jak ją rozpoznać? Napady kaszlu w przypadku astmy są prowokowane kontaktem z alergenem, np. kurzem lub pyłkami, intensywnym wysiłkiem fizycznym czy niską temperaturą. Jeśli obserwujesz u siebie kaszel w takich właśnie momentach, nie maskuj problemu pastylkami czy syropami na kaszel, ale przebadaj się gruntownie pod kątem astmy i alergii.
Niewydolność serca
Świsty odczuwalne przy oddychaniu, duszności oraz kasłanie są także objawami niewydolności serca. Objawy płucne i utrudnione wdychanie powietrza towarzyszą najczęściej lewostronnej niewydolności serca. Oprócz nich można w tej chorobie zaobserwować także ciągłe zmęczenie, spadek kondycji, a nawet tycie.
Niewydolność serca jest częstym powikłaniem choroby niedokrwiennej serca, bywa jednak, że wykształca się w skutek nieleczonego nadciśnienia lub jest skutkiem nieprawidłowości w działaniu zastawek serca. Na jej wystąpienie narażone są także osoby nadużywające alkoholu lub cierpiące na nadczynność tarczycy. Czemu o tym piszemy? Bo gdy obserwujesz u siebie długotrwały kaszel, masz utrudnione oddychanie, oddychasz płytko i z trudnością, zamiast szukać syropów na kaszel - idź do kardiologa. EKG i echo serca mogą potwierdzić lub wykluczyć niewydolność serca.
Pamiętaj, że tylko rozpoznanie i pokonanie przyczyny przewlekłego kaszlu pomoże ci się od niego uwolnić. Nie bagatelizuj tego objawu, a zanim sięgniesz po kolejny syrop na kaszel suchy lub mokry, poproś lekarza rodzinnego o skierowanie, otwiera się w nowym oknie na badania stanu ogólnego zdrowia.
