Wielkanoc kiedyś i dziś – dawne zwyczaje, które odeszły w zapomnienie

Kiedyś Wielki Post traktowano poważnie. Przez 40 dni mięso, tłuszcz i nabiał były surowo zakazane, a w niektórych domach nawet nie wolno było gotować na zwykłym ogniu - używano specjalnych "postnych" palenisk. Żur na wodzie, śledź pod każdą postacią i razowy chleb to była codzienność.
- Dzisiaj to ludzie sobie trochę ułatwiają - śmieje się pani Maria, 87-letnia mieszkanka Małopolski. - Mówią, że nie jedzą słodyczy, ale kawałek ciasta w niedzielę to już nie grzech. A my? My jedliśmy śledzia i suchy chleb, a jak ktoś złamał post, to się mówiło, że nie wytrzymał pokusy. Inne czasy.

Dziś dla wielu post to bardziej eksperyment dietetyczny niż duchowe wyrzeczenie - rezygnacja z czekolady albo fast foodów. Nasze prababcie pewnie patrzyłyby na to z lekkim niedowierzaniem.

Zobacz także: Najgorsza rzecz w koszyczku wielkanocnym. Tego lepiej nie wkładać do święconki

Dziś Niedziela Palmowa to po prostu moment, kiedy idziemy do kościoła z kolorową palmą, kupioną na straganie. Kiedyś było inaczej - palmę robiło się własnoręcznie, a potem... używało jej w całkiem nieoczekiwany sposób. Po powrocie z kościoła domownicy lekko uderzali się nią po plecach i nogach - wierząc, że to przyniesie zdrowie i pomyślność.

- Jak byliśmy dziećmi, to babcia zawsze nas tą palmą smagała po rękach - wspomina pani Maria. - Mówiła: "To na zdrowie, żebyś silny był!". A potem sama brała palmę i stukała nią w róg stołu, żeby "odpędzić złe".

Dzieci biegały po wsi, smagając dorosłych gałązkami i wykrzykując: "Nie ja biję, palma bije!" - za co dostawały drobne upominki albo słodkości. A jeśli jakaś panna marzyła o szybkim zamążpójściu, miała prosty sposób na przyciągnięcie przyszłego męża - wystarczyło połknąć bazie z poświęconej palmy. Dziś ta metoda mogłaby trafić co najwyżej do poradnika z kategorii "nie próbujcie tego w domu".

Zobacz również: Idealne na Wielkanoc albo imprezę. Już jedno szybko napełni brzuch

Dziś święcimy koszyczki, ale jeszcze sto lat temu w Wielką Sobotę święcono niemal wszystko - od pól, przez domy, po zwierzęta gospodarskie. Gospodarze wynosili kawałki poświęconych potraw na skraj pól, wierząc, że dzięki temu plony będą obfite, a kury będą lepiej się niosły. W niektórych wsiach zakopywano skorupki z poświęconych jaj, żeby ziemia była żyzna.

Dodatkowo wodą święconą kropiono całe obejście - od progów domu, przez stodołę, aż po studnię. Dziś te rytuały niemal zanikły, ale wciąż można spotkać starsze osoby, które przed Wielkanocą skrapiają wodą święconą mieszkanie "na wszelki wypadek".

Śmigus-Dyngus, czyli tradycyjne oblewanie wodą, dzisiaj kojarzy się głównie z niewinną zabawą. Ale dawniej było inaczej - to była niemal matrymonialna loteria. Jeśli dziewczyna została solidnie oblana, mogła być pewna, że ma wzięcie. Jeśli nikt nie wylał na nią ani kropli - cóż, mogło to być dość bolesne dla jej dumy.

- Pamiętam, jak mój starszy brat oblał wodą sąsiadkę, bo mu się podobała - śmieje się pani Maria. - A ona udawała, że się złości, ale na drugi dzień przyszła w nowej sukience. No i co? Za rok było wesele - dodaje.

W niektórych wsiach obowiązywał zwyczaj czerpania wody ze studni o świcie. Wierzono, że taka woda ma magiczną moc - umycie się nią miało zapewnić urodę i zdrowie na cały rok. Dziś zamiast wiader i studni mamy plastikowe butelki i zabawki na wodę, ale symbolika pozostaje - chodzi o radość, śmiech i odrobinę szaleństwa.

Dzisiaj wiele dawnych zwyczajów funkcjonuje już tylko jako wspomnienie babć i dziadków, ale niektóre rzeczy się nie zmieniły - nadal lubimy wracać do domowych wypieków, ręcznie robionych ozdób i tradycyjnych przepisów. Coraz częściej staramy się odłożyć telefon na bok i naprawdę spędzić czas z bliskimi.

- Wiesz, co się nie zmienia? - mówi pani Maria. - To, że Wielkanoc zawsze smakuje najlepiej, jak jest rodzina przy stole. I jak mazurek jest domowy, a nie ze sklepu - i my się z tym zgadzamy.

Zobacz również: Potrawy wielkanocne, które warto przygotować wcześniej. Tak oszczędzisz czas